عفونت قارچی واژن یا کاندیدیازیس واژینال زمانی رخ می‌دهد که تعداد سلول‌های قارچ کاندیدا در واژن بیش از حد افزایش یابد. این قارچ‌ها به طور طبیعی در واژن وجود دارند، اما عواملی مانند بارداری، مصرف آنتی‌بیوتیک، استرس زیاد یا پوشیدن لباس‌های مرطوب می‌توانند باعث رشد بیش از حد این قارچ‌ها و ایجاد عفونت شوند.
علائم معمول عفونت قارچی شامل خارش، قرمزی و تورم واژن و فرج، درد یا سوزش، جوش‌های پوستی و ترشحات سفید، بدون بو و شبیه پنیر کاتیج است.
انواع درمان‌های عفونت قارچی
برای درمان عفونت‌های قارچی واژن، داروهای متنوعی وجود دارد که به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:
- دوره کوتاه: شامل داروهای ضدقارچ به صورت قرص خوراکی یک‌بار مصرف (مانند فلوکونازول) یا کرم‌ها، قرص‌ها و شیاف‌های واژینال با دوره درمان ۳ تا ۷ روزه است. برخی از این داروها بدون نسخه قابل تهیه هستند و برخی نیاز به نسخه پزشک دارند.
- دوره بلند: در موارد عفونت‌های شدید یا عودکننده، پزشک ممکن است درمان طولانی‌تری تجویز کند که شامل داروهای واژینال ضدقارچ به مدت دو هفته یا چند دوز قرص خوراکی است. همچنین ممکن است قرص‌های اسید بوریک برای استفاده واژینال تجویز شود که مصرف خوراکی آن خطرناک است.
کرم‌ها و شیاف‌های ضدقارچ
کرم‌های ضدقارچ واژینال مانند کلوتریمازول، میکونازول و تیوکونازول را می‌توان از داروخانه‌ها بدون نسخه تهیه کرد. این کرم‌ها معمولاً با اپلیکاتور مخصوص برای استفاده داخل واژن عرضه می‌شوند. شیاف‌ها یا قرص‌های واژینال نیز به شکل اوول (بیضی شکل) هستند که در واژن قرار داده شده و حل می‌شوند. این شیاف‌ها نسبت به کرم‌ها کمتر باعث کثیفی و نشت می‌شوند و معمولاً دوره درمان کوتاه‌تری دارند.
برخی کرم‌های قوی‌تر مانند بوتوکانازول و ترکونازول نیاز به نسخه پزشک دارند. معمولاً هرچه دارو غلیظ‌تر باشد، دوره درمان کوتاه‌تر است؛ مثلاً کرم ۷ روزه غلظت کمتری نسبت به کرم ۳ روزه دارد.
در موارد التهاب شدید، پزشک ممکن است کرم استروئیدی برای کاهش قرمزی و درد تجویز کند.
نکات ایمنی در استفاده از داروهای بدون نسخه
- قبل از استفاده مطمئن شوید که عفونت قارچی دارید و مشکل دیگری مانند عفونت‌های مقاربتی یا حساسیت پوستی نیست.
- دستورالعمل‌های روی بسته‌بندی را دقیقاً رعایت کنید و دوره درمان را کامل کنید حتی اگر زودتر احساس بهبودی کردید.
- اگر از کرم‌های روغنی استفاده می‌کنید، ممکن است لازم باشد از روش‌های پیشگیری غیرکاندومی استفاده کنید چون روغن می‌تواند لاتکس کاندوم را خراب کند.
- در صورت استفاده از داروهای دیگر، با پزشک یا داروساز درباره تداخلات دارویی مشورت کنید.
قرص‌های خوراکی ضدقارچ
در عفونت‌های شدید، پزشک ممکن است قرص خوراکی مانند ایبریکسافونگرپ (Brexafemme) یا فلوکونازول (Diflucan) تجویز کند. ایبریکسافونگرپ دو بار در روز به مدت یک روز مصرف می‌شود و قارچ را هدف می‌گیرد. فلوکونازول معمولاً سه دوز در هفته اول مصرف می‌شود و ممکن است برای پیشگیری از عود تا ۶ ماه ادامه یابد. عوارض جانبی این داروها شامل ناراحتی معده، اسهال و سردرد است و در دوران بارداری نباید مصرف شوند.
داروی دیگری به نام اوتسکونازول (Vivjoa) برای افراد با عفونت‌های مکرر و کسانی که نمی‌توانند باردار شوند (مانند زنان یائسه یا کسانی که رحم یا تخمدان‌هایشان برداشته شده) تایید شده است.
هیچ دارویی بدون مشورت پزشک در دوران بارداری نباید مصرف شود.
درمان‌های خانگی و پیشگیری
اگر فکر می‌کنید دچار عفونت قارچی شده‌اید، حتماً با پزشک مشورت کنید چون علائم آن ممکن است شبیه بیماری‌های دیگر باشد. برخی درمان‌های خانگی مانند روغن نارگیل، سیر، روغن‌های ضروری و سرکه مطرح شده‌اند اما اثبات علمی کافی ندارند.
برای پیشگیری از عفونت‌های قارچی:
- از مصرف زیاد قند و آرد تصفیه شده خودداری کنید.
- از مصرف مواد غذایی تخمیر شده با مخمر مانند نان و آبجو پرهیز کنید.
- از پروبیوتیک‌ها یا مواد غذایی حاوی آن مانند ماست، کفیر و کیمچی استفاده کنید.
- ناحیه واژن را خشک نگه دارید، لباس زیر نخی بپوشید و پس از شنا لباس مرطوب را سریع تعویض کنید.
- از محصولات بهداشتی بدون عطر و رنگ استفاده کنید.
مدت زمان درمان و عفونت‌های مکرر
بیشتر عفونت‌های قارچی ظرف حدود یک هفته بهبود می‌یابند، اما این زمان بستگی به شدت عفونت و درمان مناسب دارد. عفونت‌های خفیف ممکن است خودبه‌خود برطرف شوند ولی برای عفونت‌های متوسط تا شدید نیاز به دارو است.
اگر در یک سال چهار بار یا بیشتر دچار عفونت قارچی واژن شوید، ممکن است به عفونت مکرر مبتلا باشید که نیاز به درمان طولانی‌مدت دارد. این وضعیت ممکن است ناشی از مقاومت قارچ، دیابت کنترل نشده، تغییرات هورمونی یا ضعف سیستم ایمنی باشد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر پس از پایان دوره درمان علائم برطرف نشد یا علائم جدیدی ظاهر شد، حتماً به پزشک مراجعه کنید. همچنین در صورت داشتن سوال درباره نحوه مصرف دارو یا تداخلات دارویی با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
نتیجه‌گیری
عفونت‌های قارچی واژن ممکن است ناراحت‌کننده باشند اما با داروهای ضدقارچ قابل درمان هستند و گاهی درمان فقط یک روز طول می‌کشد. از آنجا که علائم این عفونت‌ها ممکن است شبیه بیماری‌های دیگر باشد، در صورت شک به عفونت یا عود مکرر حتماً با پزشک مشورت کنید تا بهترین روش درمانی انتخاب شود.