تومورهای ادنکسال به رشدهایی گفته می‌شود که در نزدیکی رحم شکل می‌گیرند و به آن‌ها توده‌های ادنکسال نیز گفته می‌شود. این تومورها معمولاً در تخمدان‌ها که وظیفه تولید تخمک و هورمون‌ها را دارند یا در لوله‌های فالوپ که رحم را به تخمدان‌ها متصل می‌کنند، ایجاد می‌شوند. همچنین ممکن است در بافت‌های پیوندی اطراف این نواحی نیز شکل بگیرند. این تومورها می‌توانند در هر سنی رخ دهند و علل مختلفی برای ایجاد آن‌ها وجود دارد.
انواع تومورهای ادنکسال
توده‌های ادنکسال بر اساس محل قرارگیری و سرطانی بودن یا نبودنشان دسته‌بندی می‌شوند. انواع مختلفی از این توده‌ها وجود دارد که عبارتند از:
تومورهای خوش‌خیم تخمدان
این توده‌ها غیرسرطانی هستند و معمولاً علائمی ایجاد نمی‌کنند. می‌توانند کیست‌های عملکردی یا تومور باشند. کیست‌های عملکردی کیسه‌هایی هستند که روی تخمدان شکل می‌گیرند و تخمک را در خود نگه می‌دارند. معمولاً این کیسه‌ها پس از آزاد شدن تخمک از بین می‌روند، اما گاهی تخمک آزاد نمی‌شود یا کیسه بسته می‌شود و در نتیجه با مایع پر می‌شود. این کیست‌ها معمولاً بی‌ضرر بوده و بدون نیاز به درمان طی چند ماه از بین می‌روند. گاهی ممکن است کیست‌ها بزرگ شده و باعث مشکلاتی مانند پیچ‌خوردگی دردناک تخمدان شوند. در صورت پاره شدن کیست، درد شدید و خونریزی داخلی رخ می‌دهد. تومورهای خوش‌خیم تخمدان معمولاً رشد کندی دارند و به ندرت به سرطان تبدیل می‌شوند. تومور با کیست متفاوت است؛ تومور توده‌ای جامد است در حالی که کیست با مایع پر شده است. تومورها رشد غیرطبیعی سلول‌ها هستند که عملکرد خاصی ندارند و بر اساس محل شروع رشدشان دسته‌بندی می‌شوند. شایع‌ترین نوع آن‌ها از سلول‌های سطح تخمدان شروع می‌شود.
تومورهای بدخیم تخمدان
این تومورها سرطانی هستند. سرطان تخمدان نادر اما بسیار جدی است زیرا معمولاً در مراحل پیشرفته تشخیص داده می‌شود. تومورهای بدخیم تخمدان نیز بر اساس محل شروع رشدشان تقسیم‌بندی می‌شوند که شایع‌ترین نوع آن‌ها اپیتلیال است و از سلول‌های سطح تخمدان آغاز می‌شود. همچنین ممکن است از سلول‌های تخمک یا بافت نگهدارنده تخمدان شروع شود.
توده‌های خوش‌خیم غیرتخمدانی
توده‌های غیرسرطانی که خارج از تخمدان‌ها قرار دارند شامل موارد زیر است:
- بارداری خارج رحمی: زمانی که تخمک بارور شده خارج از رحم، معمولاً در لوله‌های فالوپ رشد می‌کند.
- اندومتریوما: کیست‌هایی که زمانی شکل می‌گیرند که بافتی که معمولاً داخل دیواره رحم قرار دارد، در تخمدان‌ها رشد کند.
- هیدروسالپنکس: زمانی که انتهای لوله فالوپ مسدود شده و با مایع پر می‌شود.
- لیومیوم: تومورهایی که در وسط دیواره رحم شروع به رشد می‌کنند.
- آبسه توبو-اواریان: تجمع چرک ناشی از عفونت در تخمدان و لوله فالوپ.
توده‌های بدخیم غیرتخمدانی
توده‌های سرطانی که خارج از تخمدان‌ها شکل می‌گیرند شامل موارد زیر هستند:
- سرطان آندومتر: نوعی سرطان که در پوشش داخلی رحم شروع می‌شود.
- سرطان لوله فالوپ: سرطانی که در لوله‌های فالوپ آغاز می‌شود.
شرایط غیرژنیکولوژیک
برخی شرایط دیگر که باعث ایجاد توده‌های ادنکسال می‌شوند و ارتباطی با تخمدان، لوله‌های فالوپ، رحم یا بافت‌های اطراف ندارند عبارتند از:
- آپاندیسیت: التهاب آپاندیس.
- کلیه لگنی: زمانی که کلیه در لگن به جای شکم قرار دارد.
- سرطان دستگاه گوارش.
- دیواره مثانه: کیسه‌ای در دیواره مثانه.
- تومور غلاف عصبی: رشد غیرطبیعی روی پوشش یکی از اعصاب شاخه‌دار از نخاع.
تشخیص تومورهای ادنکسال
پزشک ابتدا علائم و سابقه پزشکی شما را بررسی می‌کند و معاینه لگنی انجام می‌دهد. بسیاری از توده‌های ادنکسال در معاینه لگنی قابل تشخیص نیستند، بنابراین ممکن است نیاز به آزمایش خون یا سونوگرافی باشد. سونوگرافی با استفاده از امواج صوتی تصویری از داخل بدن ایجاد می‌کند که روی مانیتور نمایش داده می‌شود. در صورت نیاز، پزشک ممکن است آزمایش‌های بیشتری مانند سی‌تی‌اسکن یا ام‌آر‌آی درخواست کند. همچنین ممکن است نمونه‌برداری (بیوپسی) انجام شود تا وجود سرطان بررسی شود.
درمان تومورهای ادنکسال
درمان بستگی به علت ایجاد تومور و محل آن دارد. به طور کلی سه گزینه درمانی وجود دارد:
- مدیریت انتظار: اگر توده غیرسرطانی باشد و پزشک پیش‌بینی کند که خودبه‌خود از بین می‌رود، ممکن است نیازی به درمان یا پیگیری نباشد. این حالت معمولاً برای کیست‌های کوچک صادق است.
- نظارت مداوم: اگر پزشک مطمئن نباشد که توده سرطانی نیست، ممکن است نیاز به پیگیری و انجام سونوگرافی یا آزمایش خون در بازه‌های زمانی مشخص باشد.
- جراحی: در صورتی که توده سرطانی تشخیص داده شود یا باعث مشکلاتی شود، ممکن است نیاز به جراحی برای برداشتن توده یا نمونه‌برداری باشد.