حدود ۷۵ درصد زنان حداقل یک بار در طول زندگی خود دچار عفونت قارچی واژن می‌شوند و تا ۸ درصد از آن‌ها بیش از چهار بار در سال این مشکل را تجربه می‌کنند که به آن عفونت قارچی مکرر گفته می‌شود. این سوال مطرح می‌شود که چرا عفونت قارچی واژن به طور مکرر بازمی‌گردد؟
دلایل متعددی برای عفونت‌های قارچی مکرر وجود دارد. تغییرات هورمونی، مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها، بیماری‌های خودایمنی و حتی برخی عادات روزمره می‌توانند در این زمینه نقش داشته باشند.
علل عفونت‌های قارچی مکرر
واژن سالم دارای pH پایین و کمی اسیدی است که مانع رشد قارچ‌ها می‌شود. هرگونه تغییر کوچک در این تعادل می‌تواند زمینه‌ساز رشد قارچ و بروز عفونت شود. بیشتر عفونت‌های قارچی توسط نوعی قارچ به نام Candida albicans ایجاد می‌شوند. البته انواع دیگری از قارچ‌ها نیز ممکن است عامل باشند که درمان‌های معمول ضدقارچ اغلب فقط روی Candida albicans موثرند و در صورت وجود قارچ‌های دیگر، درمان ممکن است ناکافی باشد.
مصرف مکرر آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند با کاهش باکتری‌های مفید واژن، تعادل طبیعی را به هم بزند. گاهی ممکن است به نظر برسد عفونت جدیدی رخ داده، در حالی که عفونت قبلی به طور کامل درمان نشده است. بنابراین رعایت دقیق دستورالعمل‌های درمانی و اتمام دوره دارویی اهمیت زیادی دارد.
عوامل دیگری که می‌توانند خطر عفونت قارچی مکرر را افزایش دهند عبارتند از:
- استفاده از روش‌های هورمونی پیشگیری از بارداری مانند قرص‌ها، کرم‌ها یا ژل‌های اسپرم‌کش
- استفاده از وسایل پیشگیری مانند آی‌یو‌دی، کاندوم و دیافراگم
- تغییرات هورمونی در دوران یائسگی
- مصرف زیاد قند
- پوشیدن لباس‌های ورزشی عرق‌کرده یا مایو خیس برای مدت طولانی
- لباس‌های تنگ که اجازه تنفس پوست را نمی‌دهند
- عفونت‌های دیگر مانند واژینوز باکتریایی
- رابطه جنسی بدون محافظت، به ویژه اگر شریک جنسی ختنه نشده باشد
- ضعف سیستم ایمنی به دلیل بیماری‌هایی مانند HIV یا اختلالات خودایمنی مانند لوپوس
- مصرف داروهایی مانند استروئیدها، شیمی‌درمانی یا داروهای پیوند که سیستم ایمنی را تضعیف می‌کنند
- قند خون بالا در دیابت کنترل‌نشده
در افراد دیابتی، قند بالای ادرار می‌تواند غذای مناسبی برای قارچ‌ها باشد. همچنین داروهای خاص دیابت به نام مهارکننده‌های SGLT2 باعث دفع قند اضافی از طریق ادرار می‌شوند که این موضوع نیز خطر عفونت قارچی را افزایش می‌دهد.
تغذیه و عفونت قارچی
برخی معتقدند رژیم غذایی می‌تواند در رشد قارچ و عفونت‌های مکرر نقش داشته باشد، اما شواهد علمی کافی برای اثبات این موضوع وجود ندارد. برخی مطالعات نشان می‌دهند قند خون بالا می‌تواند شرایط رشد قارچ را فراهم کند.
رژیم موسوم به «رژیم کاندیدا» که مصرف غذاهای فرآوری‌شده، قندهای ساده، مخمر و الکل را محدود می‌کند، ادعا می‌کند که از عفونت‌های قارچی جلوگیری می‌کند، اما اثبات علمی ندارد و ممکن است فقط به دلیل بهبود کلی تغذیه، افراد احساس بهتری داشته باشند.
برخی نیز معتقدند مصرف پروبیوتیک‌ها و ضدقارچ‌های طبیعی مانند ماست با باکتری‌های زنده، سیر، مغزها، غلات کامل، آویشن، دارچین، مریم‌گلی و میخک می‌تواند مفید باشد، اما تحقیقات بیشتری لازم است.
علائم عفونت قارچی مکرر
علائم معمول عفونت قارچی شامل خارش، قرمزی و تورم واژن و ناحیه خارجی آن (ولوا)، درد یا سوزش هنگام ادرار، ترشحات سفید و غلیظ که شبیه پنیر کاتیج است و درد یا ناراحتی به ویژه هنگام رابطه جنسی می‌باشد.
درمان عفونت قارچی مکرر
یکی از روش‌های رایج درمان، استفاده از کرم‌ها یا شیاف‌های ضدقارچ بدون نسخه مانند کلوتریمازول، میکونازول یا نیستاتین است. در موارد عفونت‌های مکرر، داروی فلوکونازول موثرترین درمان است که به صورت سه دوز در روزهای اول، سوم و هفتم و سپس یک بار در هفته به مدت شش ماه مصرف می‌شود. پس از آن دارو قطع شده و در صورت بازگشت عفونت ممکن است درمان طولانی‌تر شود.
در دوران بارداری باید فقط از کرم‌ها یا شیاف‌های ضدقارچ استفاده شود و مصرف قرص‌ها ممکن است برای جنین خطرناک باشد.
داروی دیگری به نام اوتسکونازول نیز مشابه فلوکونازول است اما قوی‌تر بوده و برای افرادی که ممکن است باردار شوند مناسب نیست زیرا می‌تواند به جنین آسیب جدی برساند.
راهکارهای پیشگیری روزمره
- تمیز و خشک نگه داشتن ناحیه خارجی تناسلی
- اجتناب از استفاده از صابون‌های معطر، اسپری‌های واژینال یا دوش واژینال
- تعویض مرتب تامپون و نوار بهداشتی
- پوشیدن لباس زیر نخی و گشاد که پوست را تنفس دهد
- تعویض سریع لباس‌های ورزشی عرق‌کرده یا مایو خیس
- مصرف آنتی‌بیوتیک فقط به مدت تجویز شده توسط پزشک
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر عفونت قارچی مکرر دارید، حتماً با پزشک مشورت کنید تا علت دقیق بررسی شود. ممکن است نوع قارچ متفاوت باشد یا بیماری زمینه‌ای باعث بروز علائم شده باشد. تشخیص صحیح بهترین راه برای درمان موثر و رفع مشکل است.
پرسش‌های متداول
چرا بعد از رابطه جنسی عفونت قارچی می‌گیرم؟
رابطه جنسی می‌تواند تعادل طبیعی باکتری‌های واژن را به هم بزند و زمینه‌ساز رشد قارچ شود. این موضوع ممکن است در رابطه جنسی واژینال یا دهانی رخ دهد. عفونت قارچی به عنوان بیماری مقاربتی شناخته نمی‌شود و ممکن است بدون فعالیت جنسی هم اتفاق بیفتد.
چرا بعد از پریود عفونت قارچی می‌گیرم؟
تغییرات هورمونی در دوران قاعدگی مانند تغییرات استروژن و پروژسترون می‌تواند تعادل طبیعی واژن را بر هم زده و رشد قارچ را افزایش دهد. همچنین خون قاعدگی می‌تواند pH واژن را تغییر دهد و رشد قارچ را تسهیل کند.
چگونه از عفونت‌های مکرر پیشگیری کنم؟
قارچ‌ها در محیط‌های گرم و مرطوب رشد می‌کنند، بنابراین تمیز و خشک نگه داشتن ناحیه واژن اهمیت دارد. همچنین اجتناب از استفاده از پوشک‌های بهداشتی نازک، لباس‌های تنگ، لباس‌های ورزشی عرق‌کرده، مایو خیس، دوش واژینال و برخی روان‌کننده‌ها ممکن است خطر را کاهش دهد. اگر عفونت شدید است یا فلوکونازول موثر نیست، پزشک ممکن است آزمایش‌هایی برای شناسایی نوع قارچ تجویز کند.