هایپرپرولاکتینمی به حالتی گفته میشود که در آن هورمون پرولاکتین به میزان بیش از حد طبیعی در بدن تولید میشود. پرولاکتین هورمونی است که نقش مهمی در تولید شیر در سینه زنان دارد و همچنین در جنبههای مختلف تولیدمثل تأثیرگذار است. این هورمون توسط غده هیپوفیز که در پایه مغز قرار دارد، ساخته و ترشح میشود. افزایش غیرطبیعی پرولاکتین در خون میتواند به دلایل فیزیولوژیکی (تغییرات طبیعی بدن)، پاتولوژیکی (ناشی از بیماریهای دیگر) یا ایدیوپاتیک (بدون علت مشخص) رخ دهد.
علل هایپرپرولاکتینمی
این بیماری علل متعددی دارد که مهمترین آنها عبارتند از:
- تومورها: شایعترین علت، تومورهای هیپوفیز به نام پرولاکتینوما است که باعث تولید بیش از حد پرولاکتین میشود. این تومورها معمولاً خوشخیم هستند و اندازه آنها میتواند از کمتر از یک سانتیمتر (میکروپرولاکتینوما) تا بزرگتر (ماکروپرولاکتینوما) متغیر باشد. تومورهای بزرگ ممکن است باعث مشکلاتی مانند سردرد و اختلالات بینایی شوند.
- داروها: برخی داروهای تجویزی میتوانند سطح پرولاکتین را افزایش دهند. این داروها برای درمان فشار خون بالا، کنترل بارداری، علائم یائسگی، درد، تهوع و استفراغ، سوزش معده و افسردگی استفاده میشوند. در صورت بروز هایپرپرولاکتینمی در اثر مصرف دارو، باید با پزشک مشورت کرد تا داروی مناسب جایگزین شود.
- شرایط پزشکی دیگر: بیماریهایی مانند کمکاری تیروئید، بارداری، آسیب به دیواره قفسه سینه، زونا و سایر بیماریهایی که روی قفسه سینه تأثیر میگذارند، تومورهای دیگر هیپوفیز و بیماریهای مزمن کلیه یا کبد میتوانند باعث افزایش پرولاکتین شوند.
علائم هایپرپرولاکتینمی
از علائم شایع این بیماری میتوان به کاهش تراکم استخوان، کاهش میل جنسی و ناباروری اشاره کرد. در زنان علائم دیگری مانند خشکی واژن که باعث درد هنگام رابطه جنسی میشود، اختلالات قاعدگی مانند نامنظمی یا قطع قاعدگی و تولید شیر از سینه بدون بارداری یا شیردهی دیده میشود. در مردان نیز ممکن است اختلال در نعوظ، افزایش حجم سینه (ژنیکوماستی) و کاهش موهای بدن و حجم عضلات رخ دهد.
تشخیص هایپرپرولاکتینمی
برای تشخیص این بیماری، ابتدا آزمایش خون برای اندازهگیری سطح پرولاکتین انجام میشود. در صورت بالا بودن سطح پرولاکتین، آزمایشهای تکمیلی برای بررسی هورمونهای تیروئید و بررسی داروهای مصرفی و وضعیت بارداری بیمار انجام میشود. اگر احتمال وجود پرولاکتینوما مطرح باشد، پزشک انجام MRI را برای مشاهده تومور توصیه میکند.
درمان هایپرپرولاکتینمی
درمان این بیماری بستگی به علت آن دارد. برخی افراد با سطح بالای پرولاکتین بدون علائم خاص نیاز به درمان ندارند. اما در موارد وجود تومور، گزینههای درمانی شامل موارد زیر است:
- داروهای تجویزی: داروهایی که سطح پرولاکتین را کاهش میدهند و معمولاً به خوبی تحمل میشوند.
- جراحی: در صورتی که داروها مؤثر نباشند، جراحی برای برداشتن تومور انجام میشود.
- رادیوتراپی: اگر جراحی و داروها نتیجه ندهند، از پرتو درمانی برای کوچک کردن تومور استفاده میشود.
عوارض پرولاکتینوما
اگر هایپرپرولاکتینمی ناشی از تومور باشد، ممکن است عوارضی مانند کاهش تراکم استخوان به دلیل کاهش هورمونهای جنسی (تستوسترون و استروژن)، اختلالات بینایی و مشکلات بارداری ایجاد شود. در صورت مشاهده هرگونه علائم به ویژه در دوران بارداری یا تلاش برای بارداری، باید فوراً با پزشک مشورت کرد.