سالپنگکتومی به معنای جراحی حذف یک یا هر دو لوله فالوپ است. این عمل جراحی معمولاً باعث کاهش احتمال بارداری طبیعی میشود. دلایل مختلفی برای انجام سالپنگکتومی وجود دارد که از جمله آنها میتوان به پیشگیری از سرطان تخمدان، درمان بارداری خارج رحمی، انسداد یا عفونت لولههای فالوپ اشاره کرد.
انواع سالپنگکتومی
سالپنگکتومی انواع مختلفی دارد که شامل موارد زیر است:
- سالپنگکتومی جزئی: حذف بخشی از یک لوله فالوپ.
- سالپنگکتومی کامل: حذف کامل یک یا هر دو لوله فالوپ. حذف یک لوله به نام سالپنگکتومی یکطرفه و حذف هر دو لوله به نام سالپنگکتومی دوطرفه شناخته میشود.
- سالپینگو-اوفرکتومی: حذف همزمان لوله فالوپ و تخمدانها که میتواند یکطرفه یا دوطرفه باشد.
- سالپنگکتومی با حفظ تخمدانها: حذف فقط لولههای فالوپ بدون دست زدن به تخمدانها که باعث حفظ سطح هورمونها و جلوگیری از یائسگی زودرس میشود.
- سالپنگکتومی فرصتطلبانه: انجام این جراحی همزمان با یک عمل جراحی شکمی دیگر مانند برداشتن کیسه صفرا یا ترمیم فتق برای پیشگیری از سرطان تخمدان.
چه کسانی نیاز به سالپنگکتومی دارند؟
مطالعات نشان میدهد که حدود ۷۰ درصد از سرطانهای تخمدان که شایع و کشنده هستند، از لولههای فالوپ آغاز میشوند. بنابراین حذف لولههای فالوپ میتواند به پیشگیری از این سرطان کمک کند، بهخصوص در افرادی که در معرض خطر بالای سرطان تخمدان هستند، مانند کسانی که جهش ژنی BRCA1 یا BRCA2 دارند. همچنین این جراحی برای درمان بارداری خارج رحمی، انسداد لولهها، آندومتریوز، عفونت مقاوم به آنتیبیوتیک و برخی سرطانهای مرتبط انجام میشود.
سالپنگکتومی در بارداری خارج رحمی
بارداری خارج رحمی زمانی رخ میدهد که تخمک بارور شده خارج از رحم، معمولاً در لوله فالوپ، لانهگزینی کند. این وضعیت میتواند خطرناک و حتی تهدیدکننده زندگی باشد. اگر لوله فالوپ پاره شود، خونریزی شدید و عفونت ایجاد میشود که نیاز به درمان فوری دارد. درمان شامل دارو یا جراحی است که در جراحی ممکن است کل لوله یا فقط قسمت حامل تخمک برداشته شود.
روشهای جراحی سالپنگکتومی
دو روش اصلی برای انجام سالپنگکتومی وجود دارد:
- لاپاروسکوپی: روشی کمتهاجمی با برشهای کوچک که معمولاً به صورت سرپایی انجام میشود و دوره نقاهت کوتاهتری دارد.
- جراحی باز شکمی: روشی سنتی با برش بزرگ شکم که دوره نقاهت طولانیتری دارد و در موارد خاص استفاده میشود.
تفاوت سالپنگکتومی و بستن لولهها
بستن لولهها یا توبال لیگیشن به معنای مسدود کردن لولههای فالوپ است که معمولاً به عنوان روشی دائمی برای پیشگیری از بارداری انجام میشود. در این روش لولهها بریده، بسته یا با کلیپس مسدود میشوند. سالپنگکتومی حذف بخشی یا کل لوله است و اگر برای پیشگیری از بارداری انجام شود، باید دوطرفه باشد.
دوره بهبودی و عوارض
در روش لاپاروسکوپی، عمل حدود ۱.۵ ساعت طول میکشد و معمولاً همان روز بیمار مرخص میشود. بازگشت به کار معمولاً پس از چند روز ممکن است و پس از دو هفته میتوان فعالیتهای عادی را از سر گرفت. در جراحی باز، بهبودی ۴ تا ۶ هفته طول میکشد و ممکن است درد و حساسیت در محل برش وجود داشته باشد.
عوارض احتمالی شامل عفونت، خونریزی، لخته خون، واکنش به بیهوشی و تشکیل بافت اسکار است. همچنین ممکن است تغییرات هورمونی جزئی رخ دهد، اما حذف لولهها معمولاً تأثیر قابل توجهی روی تولید هورمونهای تخمدان ندارد.
بارداری پس از سالپنگکتومی
اگر فقط یک لوله فالوپ برداشته شود، امکان بارداری طبیعی هنوز وجود دارد و باید از روشهای پیشگیری استفاده شود. اما در صورت حذف هر دو لوله، بارداری طبیعی ممکن نیست و تنها راه بارداری استفاده از روش لقاح آزمایشگاهی (IVF) است. موفقیت IVF به سن و شرایط سلامت فرد بستگی دارد و مطالعات نشان دادهاند که سالپنگکتومی تأثیر منفی بر موفقیت این روش ندارد.
نکات مهم
- سالپنگکتومی جراحی بزرگی است که نیاز به بیهوشی عمومی دارد.
- این جراحی برگشتناپذیر است و باید با دقت و مشورت کامل با پزشک تصمیمگیری شود.
- افراد زیر ۳۰ سال بیشتر احتمال پشیمانی از انجام این عمل را دارند.
- ادامه قاعدگی پس از سالپنگکتومی معمولاً بدون تغییر است.
در نهایت، سالپنگکتومی علاوه بر پیشگیری از بارداری، نقش مهمی در کاهش خطر سرطان تخمدان و درمان برخی بیماریها دارد و انتخاب روش جراحی و زمان انجام آن باید با توجه به شرایط فردی بیمار و توصیه پزشک صورت گیرد.