افتادگی اعضای لگن زمانی رخ می‌دهد که عضلات و بافت‌های نگهدارنده اعضای داخلی لگن، مانند مثانه، رحم، روده و واژن، ضعیف، کشیده یا پاره شوند. در این حالت، برخی از این اعضا از جایگاه طبیعی خود پایین‌تر می‌آیند و ممکن است داخل کانال واژن باقی بمانند یا حتی به بیرون از واژن برجسته شوند.
لگن، بخش پایینی شکم است که بین ناف و باسن قرار دارد و شامل اعضای متعددی مانند مثانه، رحم، روده‌ها، راست‌روده و واژن می‌شود. تقریباً نیمی از زنان بین 50 تا 79 سال حداقل به میزان کمی دچار افتادگی اعضای لگن هستند، اما این مشکل همیشه علائم واضحی ندارد و ممکن است فرد بدون اطلاع از آن زندگی کند. همچنین این بیماری می‌تواند در هر جنسیتی رخ دهد.
انواع افتادگی اعضای لگن
نوع افتادگی بستگی به عضوی دارد که دچار افتادگی شده است:
- افتادگی دیواره جلویی واژن (سیستوکله): مثانه به دلیل ضعف عضلات نگهدارنده بالای واژن به سمت داخل واژن برجسته می‌شود و شایع‌ترین نوع افتادگی است.
- افتادگی دیواره پشتی واژن (رکتوسل): راست‌روده به سمت دیواره پشتی واژن فشار می‌آورد.
- اورتروسل: افتادگی مجرای ادرار که معمولاً همراه با سیستوکله رخ می‌دهد.
- انتروسل: برجستگی روده کوچک به داخل دیواره پشتی واژن.
- افتادگی رحم: زمانی که رحم به داخل کانال واژن پایین می‌آید.
- افتادگی سقف واژن: افتادگی قسمت بالایی واژن به داخل کانال واژن.
در مردان، معمولاً افتادگی به صورت افتادگی راست‌روده به سمت مقعد دیده می‌شود.
علل افتادگی اعضای لگن
عوامل متعددی خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهند، از جمله:
- بارداری و زایمان طبیعی (زایمان سزارین ریسک کمتری دارد)
- زایمان‌های مکرر
- جراحی یا پرتودرمانی در ناحیه لگن
- شکستگی ستون فقرات یا استخوان‌های لگن
- یبوست مزمن و فشار زیاد هنگام دفع
- سرفه مزمن که فشار روی اعضای لگن وارد می‌کند
- چاقی
- بلند کردن مکرر اجسام سنگین
- افزایش سن
- سابقه خانوادگی
- سفیدپوستی
- هیسترکتومی (برداشتن رحم)
- زایمان در سنین پایین
- سیگار کشیدن
علائم افتادگی اعضای لگن
علائم بسته به محل افتادگی متفاوت است، اما در زنان و افراد دارای دستگاه تناسلی زنانه، معمولاً شامل موارد زیر است:
- احساس فشار یا پر بودن در واژن یا لگن
- درد یا ناراحتی در ناحیه پایین کمر
- احساس درد، فشار یا انسداد هنگام رابطه جنسی
- افزایش فشار یا برجستگی در طول روز
- خونریزی خفیف (لکه‌بینی)
- بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع به دلیل ضعف عضلات کف لگن
مراحل افتادگی اعضای لگن
افتادگی بر اساس شدت به پنج مرحله تقسیم می‌شود:
| مرحله | توضیح |
|---|---|
| 0 | بدون افتادگی |
| 1 | افتادگی تا نیمه راه به سمت پرده بکارت (هیمِن) |
| 2 | افتادگی تا پرده بکارت |
| 3 | افتادگی حدود یک سانتی‌متر فراتر از پرده بکارت |
| 4 | افتادگی کامل و بیشینه |
تشخیص افتادگی اعضای لگن
پزشک با پرسش درباره علائم و معاینه لگن، شدت افتادگی را بررسی می‌کند. ممکن است از شما خواسته شود هنگام سرفه کردن یا در حالت‌های مختلف بنشینید یا بایستید تا میزان افتادگی بهتر دیده شود. آزمایش‌های تکمیلی مانند بررسی عملکرد مثانه، تصویربرداری با سونوگرافی یا MRI نیز در موارد پیچیده انجام می‌شود.
درمان افتادگی اعضای لگن
درمان معمولاً با روش‌های غیرجراحی آغاز می‌شود. پزشک ممکن است دستگاهی به نام پساری واژینال که از جنس سیلیکون است و به نگهداری اعضای افتاده کمک می‌کند، تجویز کند. همچنین تمرینات کگل برای تقویت عضلات کف لگن توصیه می‌شود.
اگر درمان‌های غیرجراحی موثر نباشند، جراحی مطرح می‌شود که دو نوع اصلی دارد:
- جراحی انسدادی (Obliterative): که واژن را تنگ یا مسدود می‌کند و برای افرادی مناسب است که فعالیت جنسی ندارند.
- جراحی بازسازی (Reconstructive): که اعضا را به جایگاه اصلی بازمی‌گرداند و می‌تواند از طریق برش واژینال، شکمی یا لاپاروسکوپی انجام شود.
انواع جراحی بازسازی شامل:
- کولپورافی برای ترمیم دیواره‌های واژن و حمایت از رکتوم و مثانه
- ساکروهیستروپکسی برای تثبیت رحم با استفاده از مش جراحی
- ساکروکولپوپکسی برای درمان افتادگی سقف واژن و انتروسل
در برخی موارد، جراح از بافت‌های طبیعی بدن برای اتصال اعضای افتاده به رباط‌ها یا عضلات استفاده می‌کند.
عوارض احتمالی افتادگی اعضای لگن
- مشکلات کنترل مثانه و بی‌اختیاری ادرار
- مشکلات دفع مدفوع و بی‌اختیاری
- درد هنگام رابطه جنسی
- عفونت‌های ادراری
- آسیب کلیه در صورت انسداد ادرار
پیشگیری از افتادگی اعضای لگن
تمرینات روزانه کگل برای تقویت عضلات کف لگن بسیار موثر است. همچنین حفظ وزن مناسب، مصرف مایعات و رژیم غذایی پر فیبر برای جلوگیری از یبوست، اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین و ترک سیگار توصیه می‌شود. درمان مشکلاتی مانند سرفه مزمن نیز اهمیت دارد تا فشار روی عضلات لگن کاهش یابد.
سخن پایانی
افتادگی اعضای لگن می‌تواند کیفیت زندگی را تحت تاثیر قرار دهد اما معمولاً تهدیدکننده زندگی نیست. با انجام تمرینات مناسب و مراقبت‌های پزشکی به موقع، می‌توان از پیشرفت آن جلوگیری کرد یا آن را درمان نمود. در صورت مشاهده علائم یا نگرانی، حتماً با پزشک متخصص مشورت کنید.