هورمون‌ها پیام‌رسان‌های شیمیایی بدن هستند که توسط غدد تولید شده و وارد جریان خون می‌شوند. بیش از ۵۰ نوع هورمون وجود دارد که عملکردهای مختلفی مانند رشد، متابولیسم، باروری و خلق و خو را کنترل می‌کنند.
استروژن و تستوسترون در زنان
استروژن و تستوسترون هورمون‌های جنسی هستند. استروژن به عنوان هورمون جنسی زنانه شناخته می‌شود و نقش مهمی در سیستم تولیدمثل زنان دارد. تستوسترون نیز هورمون جنسی مردانه است اما زنان نیز مقدار کمی از آن را دارند که برای عملکردهای خاص بدن ضروری است.
انواع استروژن در زنان
استروژن شامل چند نوع هورمون مرتبط است: استریول که در دوران بارداری توسط جفت تولید می‌شود، استرادیول که هورمون اصلی در زنان پیش از یائسگی است و از فولیکول‌های تخمدان ساخته می‌شود و مسئول ویژگی‌های جنسی زنانه و سلامت استخوان و قلب است، و استرون که در دوران یائسگی و بعد از آن غالب است.
سطح طبیعی استروژن
برای زنان پیش از یائسگی، سطح طبیعی استرادیول بین ۳۰ تا ۴۰۰ پیکوگرم بر میلی‌لیتر است و پس از یائسگی این مقدار به ۰ تا ۳۰ پیکوگرم بر میلی‌لیتر کاهش می‌یابد.
دلایل کاهش استروژن
کاهش استروژن می‌تواند به دلایل مختلفی از جمله هیپوگنادیسم (کاهش یا توقف تولید استروژن توسط تخمدان‌ها)، مشکلات غده هیپوفیز، دوران پیش از یائسگی و یائسگی، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، اختلالات تغذیه‌ای مانند بی‌اشتهایی عصبی و برخی داروها باشد. همچنین ورزشکاران زن با چربی بدن پایین ممکن است دچار کاهش استروژن شوند که می‌تواند باعث نامنظمی قاعدگی و پوکی استخوان شود.
تأثیر یائسگی بر استروژن
یائسگی معمولاً در سن ۵۱ سالگی رخ می‌دهد و با کاهش تولید استروژن همراه است که علائمی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه، خشکی واژن، کاهش میل جنسی و تغییرات خلقی را به دنبال دارد. کاهش استروژن همچنین خطر بیماری‌های قلبی و پوکی استخوان را افزایش می‌دهد.
دلایل افزایش استروژن
افزایش استروژن در دوران بلوغ و بارداری طبیعی است. اما عوامل دیگری مانند چاقی، درمان‌های هورمونی، استرس، مصرف زیاد الکل و مشکلات کبدی نیز می‌توانند باعث افزایش استروژن شوند. علائم افزایش استروژن شامل نامنظمی قاعدگی و افزایش تراکم بافت سینه است و می‌تواند خطر ابتلا به سرطان‌های سینه و تخمدان، دردهای ناشی از اندومتریوز، مقاومت به انسولین، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک و تومورهای تخمدان و غدد فوق کلیوی را افزایش دهد.
تستوسترون در زنان
تستوسترون توسط تخمدان‌ها، غدد فوق کلیوی و سایر بافت‌ها تولید می‌شود و به عملکرد بهتر تخمدان‌ها، استحکام استخوان‌ها، بهبود خلق و خو، توانایی‌های شناختی و میل جنسی کمک می‌کند.
سطح طبیعی تستوسترون
سطح طبیعی تستوسترون در زنان بین ۱۵ تا ۷۰ نانوگرم بر دسی‌لیتر (یا ۰.۵ تا ۲.۴ نانومول بر لیتر) است که ممکن است بسته به آزمایشگاه کمی متفاوت باشد.
علائم و دلایل افزایش تستوسترون
افزایش تستوسترون می‌تواند باعث نامنظمی یا قطع قاعدگی، افزایش موهای بدن و صورت، ریزش موی جلوی سر، آکنه، بزرگ شدن کلیتوریس، افزایش حجم عضلات و تغییر صدای زنانه شود. شایع‌ترین علت افزایش تستوسترون در زنان پیش از یائسگی، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک است. سایر علل شامل تومورهای تخمدان یا غدد فوق کلیوی، هیپرپلازی مادرزادی آدرنال، چاقی، اختلالات تخمدان، مصرف داروهای استروئیدی و بیماری‌های غدد درون‌ریز مانند سندرم کوشینگ است.
علائم و دلایل کاهش تستوسترون
کاهش تستوسترون ممکن است به دلیل یائسگی، برداشتن تخمدان، شیمی‌درمانی، تومورهای هیپوفیز، مصرف برخی داروها، بیماری‌هایی مانند سندرم ترنر و بیماری آدیسون، سوءتغذیه و ناهنجاری‌های ژنتیکی رخ دهد. علائم آن شامل افسردگی، اضطراب، کاهش میل جنسی، ضعف عضلانی، خستگی، خشکی واژن، نامنظمی قاعدگی، ریزش مو، خشکی پوست و بی‌خوابی است.
اهمیت بررسی سطح هورمون‌ها
پزشک با معاینه و بررسی علائم می‌تواند نیاز به آزمایش‌های هورمونی را تشخیص دهد. این آزمایش‌ها به ویژه در مواردی مانند سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، توقف قاعدگی به دلیل ورزش شدید یا اختلالات تغذیه‌ای اهمیت دارند. در صورت تشخیص ناهنجاری در سطح هورمون‌ها، درمان‌های مؤثری وجود دارد که می‌تواند به بهبود وضعیت کمک کند.