تستوسترون هورمونی است که معمولاً به مردان نسبت داده میشود، اما زنان نیز به میزان کمتری این هورمون را در بدن خود دارند و نقش مهمی در سلامت آنها ایفا میکند. کاهش سطح تستوسترون در زنان میتواند باعث خستگی، کاهش میل جنسی، تغییرات خلقی، کاهش توده عضلانی و اختلال در تمرکز شود و بر کیفیت زندگی و انرژی روزانه تأثیر منفی بگذارد.
علل کاهش تستوسترون در زنان
مهمترین علت کاهش تستوسترون در زنان، افزایش سن است. سطح تستوسترون در زنان معمولاً در دهههای ۳۰ و ۴۰ زندگی به اوج میرسد و سپس به تدریج کاهش مییابد، بهویژه در دوران یائسگی که سطح این هورمون تا نصف کاهش پیدا میکند. نیمی از تستوسترون در زنان توسط تخمدانها و غدد فوق کلیوی تولید میشود، اما سایر بافتهای بدن نیز در تولید آن نقش دارند.
عوامل دیگری که میتوانند باعث کاهش تستوسترون شوند عبارتند از:
- یائسگی زودرس یا برداشتن هر دو تخمدان
- شیمیدرمانی، پرتودرمانی یا درمانهایی که عملکرد تخمدان را مختل میکنند
- قطع طولانیمدت قاعدگی به دلیل استرس شدید، کاهش وزن زیاد یا ورزش شدید
- وجود تومور در غده هیپوفیز
- بیماری آدیسون که غدد فوق کلیوی را تحت تأثیر قرار میدهد
- افزایش بیش از حد هورمون پرولاکتین (هیپرپرولاکتینمی)
- سندروم ترنر که باعث عدم رشد تخمدانها میشود
- کمبود تغذیه یا اختلالات خوردن مانند بیاشتهایی عصبی
- مصرف برخی داروها مانند قرصهای ضد بارداری هورمونی، کورتیکواستروئیدها، داروهای ضد آندروژن و اپیوئیدها
علائم کاهش تستوسترون در زنان
کاهش تستوسترون در زنان ممکن است علائم متنوعی داشته باشد که اغلب به راحتی با سایر مشکلات اشتباه گرفته میشود. از جمله این علائم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش میل جنسی
- خستگی مفرط
- کاهش توده و قدرت عضلانی
- افزایش وزن
- اضطراب و افسردگی
- خشکی پوست و ریزش مو
- اختلالات خواب
- خشکی واژن
- مشکلات باروری و قاعدگی نامنظم
تشخیص کاهش تستوسترون در زنان
در زنان پیش از یائسگی، بهترین راه برای ارزیابی سطح هورمونها، بررسی منظم چرخه قاعدگی است که نشاندهنده تعادل هورمونی سالم است. آزمایش خون برای تستوسترون معمولاً دقت کافی در سطوح پایین ندارد. در صورت قطع قاعدگی یا یائسگی، پزشک ممکن است آزمایشهایی مانند هورمونهای لوتئینهکننده (LH)، محرک فولیکول (FSH) و استرادیول (استروژن) را درخواست دهد. همچنین ممکن است برای بررسی عملکرد تخمدانها از سونوگرافی استفاده شود.
آزمایش تستوسترون کل و تستوسترون آزاد (هورمون فعال) نیز در برخی موارد انجام میشود، اما این آزمایشها به دلیل طراحی برای سطوح بالاتر هورمون در مردان، ممکن است در زنان کمتر دقیق باشند.
درمان و مراقبت
در حال حاضر هیچ درمان تستوسترونی مورد تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) برای زنان وجود ندارد. درمان تستوسترون معمولاً برای اختلال کاهش میل جنسی پس از یائسگی (HSDD) توصیه میشود و در سایر موارد استفاده خارج از برچسب دارد. دوز مصرفی در زنان بسیار کمتر از مردان است و باید تحت نظر پزشک باشد.
عوارض احتمالی درمان تستوسترون شامل افزایش خطر مشکلات قلبی، سرطان پستان، تغییرات کلسترول، فشار خون و مشکلات خونریزی است. همچنین ممکن است عوارضی مانند آکنه، افزایش موهای زائد، تغییر صدا و درد پستان ایجاد شود.
برخی مکملها مانند DHEA ممکن است به بهبود علائم کمک کنند، اما مصرف آنها نیز با عوارض جانبی و محدودیتهایی همراه است و باید با مشورت پزشک مصرف شود.
نکات مهم
- تستوسترون در زنان نقش مهمی در سلامت استخوانها، عضلات و میل جنسی دارد.
- کاهش طبیعی تستوسترون با افزایش سن و یائسگی رخ میدهد.
- تشخیص دقیق کاهش تستوسترون در زنان چالشبرانگیز است و نیاز به ارزیابی کامل پزشکی دارد.
- درمان تستوسترون باید با دقت و تحت نظر پزشک انجام شود تا از عوارض جانبی جلوگیری شود.
- مصرف خودسرانه مکملهای افزایش تستوسترون توصیه نمیشود.
در صورت داشتن علائم مشکوک به کاهش تستوسترون، بهتر است با پزشک متخصص مشورت کنید تا بهترین روش تشخیص و درمان برای شما تعیین شود.