هیسترکتومی یا جراحی برداشتن رحم، یکی از عمل‌های جراحی مهم در زنان است که روش انجام آن و نوع جراحی تأثیر زیادی بر روند بهبودی دارد. با پیشرفت روش‌های کم‌تهاجمی، دوره نقاهت این جراحی نسبت به گذشته کوتاه‌تر شده است، اما همچنان نیاز به مراقبت و رعایت نکات خاصی دارد.
انواع جراحی و مدت زمان بهبودی
هیسترکتومی شکمی: در این روش، جراح از طریق برشی در شکم رحم را خارج می‌کند. معمولاً بیمار پس از ۲ تا ۳ روز بستری در بیمارستان مرخص می‌شود اما بهبودی کامل بین ۶ تا ۸ هفته طول می‌کشد. در این مدت باید استراحت کرد و از انجام فعالیت‌های سنگین و بلند کردن اجسام خودداری نمود. پیاده‌روی سبک توصیه می‌شود و پس از ۶ هفته می‌توان به فعالیت‌های عادی و رابطه جنسی بازگشت.
هیسترکتومی واژینال یا لاپاروسکوپی-واژینال (LAVH): این روش کمتر تهاجمی است و بهبودی سریع‌تر، حدود ۲ هفته، دارد. معمولاً بیمار همان روز یا روز بعد از جراحی مرخص می‌شود. پیاده‌روی سبک توصیه شده اما بلند کردن اجسام سنگین ممنوع است. رابطه جنسی باید حداقل ۶ هفته به تعویق بیفتد.
هیسترکتومی لاپاروسکوپی فوق‌گردنی (LSH): کم‌تهاجمی‌ترین روش است که بهبودی آن بین ۶ روز تا ۲ هفته طول می‌کشد. در این روش فقط رحم برداشته می‌شود و دهانه رحم و تخمدان‌ها باقی می‌مانند که به حفظ تعادل هورمونی کمک می‌کند. پیاده‌روی توصیه شده و از بلند کردن اجسام سنگین باید پرهیز شود.
هیسترکتومی رباتیک: جراح با کمک بازوهای رباتیک و برش‌های کوچک رحم را خارج می‌کند. بیشتر بیماران روز بعد از جراحی مرخص می‌شوند. اگر دهانه رحم برداشته شود، محدودیت‌ها مشابه روش LAVH خواهد بود.
مراقبت‌ها و علائم هشداردهنده پس از جراحی
بلافاصله پس از جراحی، بیمار به اتاق ریکاوری منتقل می‌شود و تحت نظارت پرستاران قرار می‌گیرد. ممکن است به دلیل بیهوشی احساس خواب‌آلودگی و درد خفیف در محل جراحی داشته باشید که با داروهای مسکن کنترل می‌شود. همچنین ممکن است سوند ادراری برای کمک به تخلیه مثانه و لوله تخلیه برای خارج کردن خون و مایعات از محل جراحی نصب شود.
در دوران نقاهت، باید محل برش‌ها را تمیز و خشک نگه داشت و در صورت داشتن بخیه‌های غیرقابل جذب، ۵ تا ۷ روز پس از جراحی برای کشیدن آن‌ها به پزشک مراجعه کرد. پیاده‌روی سبک به جلوگیری از لخته شدن خون کمک می‌کند، اما از انجام فعالیت‌های سنگین و رابطه جنسی تا زمان تأیید پزشک خودداری کنید.
در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر باید فوراً با پزشک تماس گرفت:
- تب یا لرز
- خونریزی شدید یا ترشحات غیرمعمول واژینال
- درد شدید، تهوع یا استفراغ
- قرمزی یا ترشح از محل برش‌ها
- مشکل در ادرار یا دفع مدفوع
- تنگی نفس یا درد قفسه سینه
زندگی پس از هیسترکتومی
برای بسیاری از زنان، برداشتن رحم به معنای پایان علائمی مانند خونریزی شدید، درد لگن و نفخ است. اگر تنها بخشی از رحم برداشته شده باشد، ممکن است تا یک سال پس از جراحی لکه‌بینی یا خونریزی‌های خفیف وجود داشته باشد. پس از هیسترکتومی کامل، پریودها متوقف می‌شوند اما ممکن است علائم مشابه قاعدگی باقی بماند.
اگر تخمدان‌ها نیز برداشته شوند، ممکن است علائم یائسگی زودرس مانند گرگرفتگی و تغییرات خلقی ظاهر شود. در این شرایط معمولاً درمان جایگزینی هورمونی توصیه می‌شود. همچنین ممکن است تغییراتی در تمایل جنسی و خشکی واژن رخ دهد که با استفاده از کرم‌های استروژنی و روان‌کننده‌ها قابل کنترل است.
ضعف عضلات لگن و مشکلات ادراری نیز ممکن است پس از جراحی ایجاد شود که تمرینات کگل می‌تواند به تقویت عضلات و کاهش این مشکلات کمک کند. در موارد شدید، ممکن است نیاز به جراحی اصلاحی باشد.
نکات پایانی
هیسترکتومی جراحی بزرگی است که می‌تواند تغییرات جسمی و روانی قابل توجهی به همراه داشته باشد. سرعت بهبودی به سن، وضعیت سلامت و نوع جراحی بستگی دارد. رعایت دستورات پزشک، استراحت کافی و شروع تدریجی فعالیت‌های سبک از اهمیت بالایی برخوردار است. در صورت بروز هرگونه نگرانی یا سوال، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.