هیپرپاراتیروئیدیسم به حالتی گفته می‌شود که غدد پاراتیروئید در گردن بیش از حد هورمون پاراتیروئید تولید می‌کنند. این هورمون نقش مهمی در تنظیم میزان کلسیم خون دارد و افزایش بیش از حد آن می‌تواند باعث بالا رفتن سطح کلسیم در خون شود. این وضعیت ممکن است بدون علامت باشد یا منجر به مشکلاتی مانند شکستگی استخوان‌ها و سنگ کلیه شود.
غدد پاراتیروئید و عملکرد آنها
شما چهار غده پاراتیروئید دارید که پشت غده تیروئید قرار گرفته‌اند و اندازه‌ای به اندازه نخود دارند. این غدد هورمونی به نام هورمون پاراتیروئید ترشح می‌کنند که به تنظیم کلسیم خون کمک می‌کند. این هورمون می‌تواند کلسیم را از استخوان‌ها آزاد کند، جذب کلسیم در روده کوچک را افزایش دهد و دفع کلسیم از طریق کلیه‌ها را کاهش دهد.
انواع هیپرپاراتیروئیدیسم
هیپرپاراتیروئیدیسم به سه نوع تقسیم می‌شود:
- هیپرپاراتیروئیدیسم اولیه: زمانی رخ می‌دهد که یکی یا چند غده پاراتیروئید به طور طبیعی بیش از حد هورمون تولید کنند.
- هیپرپاراتیروئیدیسم ثانویه: ناشی از بیماری‌های دیگر مانند نارسایی مزمن کلیه است که باعث کاهش کلسیم خون و تحریک غدد پاراتیروئید به تولید بیشتر هورمون می‌شود.
- هیپرپاراتیروئیدیسم ثالثیه: در برخی افراد با نارسایی کلیه یا پس از پیوند کلیه که هیپرپاراتیروئیدیسم ثانویه درمان نشده است، غدد پاراتیروئید به طور مداوم هورمون تولید می‌کنند و سطح کلسیم بالا باقی می‌ماند.
شیوع و عوامل خطر
سالانه حدود 100 هزار نفر در آمریکا به هیپرپاراتیروئیدیسم اولیه مبتلا می‌شوند. این بیماری بیشتر در افراد 50 تا 60 سال و زنان شایع است. عوامل خطر شامل سابقه پرتودرمانی گردن، کمبود کلسیم یا ویتامین D، مصرف داروی لیتیوم، اختلالات ژنتیکی نادر و نژاد سیاه (برای نوع اولیه) است.
علل هیپرپاراتیروئیدیسم
علل مختلفی برای این بیماری وجود دارد:
- علل اولیه: شایع‌ترین علت تومور خوش‌خیم (آدنوم) در یکی از غدد پاراتیروئید است. همچنین فعالیت بیش از حد چند غده یا سرطان نادر غدد می‌تواند باعث آن شود.
- علل ثانویه: معمولاً ناشی از نارسایی مزمن کلیه است. کمبود ویتامین D، مشکلات جذب کلسیم، یا بیماری‌هایی مانند راشیتیسم نیز می‌توانند باعث کاهش کلسیم خون و تحریک غدد شوند.
- علل ثالثیه: ناشی از درمان نشدن هیپرپاراتیروئیدیسم ثانویه در طولانی مدت است که باعث تولید مداوم هورمون می‌شود.
علائم هیپرپاراتیروئیدیسم
اغلب این بیماری در آزمایش‌های خون روتین کشف می‌شود و ممکن است علائمی نداشته باشد. در صورت بروز علائم، ممکن است شامل تهوع، استفراغ، کاهش اشتها، درد استخوان و مفاصل، خستگی، افسردگی، فراموشی و سنگ کلیه باشد. همچنین ممکن است پوکی استخوان ایجاد شود.
تشخیص
تشخیص بر اساس آزمایش خون است که سطح بالای هورمون پاراتیروئید و کلسیم را نشان می‌دهد. برای بررسی بیشتر ممکن است از رادیوگرافی، تست تراکم استخوان، سونوگرافی کلیه و آزمایش ادرار 24 ساعته استفاده شود.
درمان
در صورت وجود علائم یا عوارض، جراحی برای برداشتن غده یا غدد پاراتیروئید بیش‌فعال توصیه می‌شود که در 95 درصد موارد موفقیت‌آمیز است. اگر جراحی مناسب نباشد، ممکن است تحت نظر بودن منظم، آزمایش‌های دوره‌ای و داروهایی مانند کلسیمی‌میمتیک‌ها، هورمون‌درمانی یا بیس‌فسفونات‌ها تجویز شود.
زندگی با هیپرپاراتیروئیدیسم
اگر جراحی لازم نباشد، باید مصرف ویتامین D و کلسیم را کنترل کنید، مایعات کافی بنوشید، ورزش کنید، از سیگار کشیدن پرهیز کنید و داروهایی که سطح کلسیم را بالا می‌برند با پزشک خود بررسی کنید.
عوارض احتمالی
عوارض ناشی از هیپرپاراتیروئیدیسم شامل سنگ کلیه، پوکی استخوان، بیماری‌های قلبی مانند فشار خون بالا و بیماری عروق کرونر است. در دوران بارداری، هیپرپاراتیروئیدیسم درمان نشده می‌تواند باعث کاهش شدید کلسیم در نوزاد شود.
در نهایت، هیپرپاراتیروئیدیسم بیماری قابل درمانی است که با تشخیص به موقع و مراقبت پزشکی مناسب می‌توان از عوارض جدی آن پیشگیری کرد. در صورت مشاهده علائم یا داشتن نگرانی، حتماً با پزشک مشورت کنید.