آدنومیوزیس یک بیماری خوش‌خیم رحم است که در آن بافتی مشابه لایه داخلی رحم (اندومتر) در دیواره عضلانی رحم رشد می‌کند. این بافت نابجا به‌دلیل واکنش به هورمون‌های ماهانه، باعث ضخیم شدن، تخریب و خونریزی می‌شود که می‌تواند منجر به بزرگ شدن رحم و قاعدگی‌های دردناک و شدید شود.
تفاوت آدنومیوزیس با اندومتریوز
در هر دو بیماری، بافتی شبیه به لایه داخلی رحم در مکان‌های غیرمعمول رشد می‌کند، اما در آدنومیوزیس این بافت در دیواره عضلانی رحم قرار دارد، در حالی که در اندومتریوز خارج از رحم، مانند تخمدان‌ها و لوله‌های فالوپ رشد می‌کند. هر دو بیماری دردناک هستند، اما آدنومیوزیس بیشتر باعث خونریزی شدید می‌شود.
علائم آدنومیوزیس
حدود یک سوم بیماران بدون علامت هستند، اما علائم شایع شامل خونریزی‌های شدید و طولانی قاعدگی، دردهای شدید قاعدگی، احساس فشار و نفخ شکمی، درد هنگام رابطه جنسی و مشکلات باروری می‌شود.
علل احتمالی آدنومیوزیس
علت دقیق این بیماری مشخص نیست، اما نظریه‌هایی وجود دارد از جمله:
- نفوذ سلول‌های اندومتر به دیواره عضلانی رحم، به‌ویژه پس از جراحی‌هایی مانند سزارین
- وجود سلول‌های نابجا از زمان جنینی
- التهاب پس از زایمان که باعث تخریب مرز بین لایه اندومتر و عضله می‌شود
- نقش سلول‌های بنیادی مغز استخوان در ایجاد بافت غیرطبیعی
آیا آدنومیوزیس باعث ناباروری می‌شود؟
مطالعات نشان می‌دهد احتمال بارداری در افراد مبتلا کاهش یافته و خطر سقط افزایش می‌یابد. این ممکن است به دلیل تغییر شکل رحم، التهاب، انقباضات غیرطبیعی رحم و تغییرات هورمونی مرتبط با بارداری باشد. تحقیقات در زمینه بهبود نرخ بارداری در بیماران تحت درمان IVF ادامه دارد.
عوامل خطر
آدنومیوزیس بیشتر در دهه‌های 40 و 50 زندگی رخ می‌دهد، اما در نوجوانان و جوانان نیز شایع‌تر شده است. عوامل افزایش خطر شامل سابقه زایمان، جراحی‌های رحمی مانند سزارین یا برداشت فیبروم و وجود اندومتریوز است.
تشخیص آدنومیوزیس
تشخیص این بیماری دشوار است زیرا علائم مشابه سایر بیماری‌ها مانند فیبروم رحم و اندومتریوز است. روش‌های تشخیصی شامل معاینه لگنی، سونوگرافی، سونوهیستروگرافی، MRI و نمونه‌برداری از اندومتر است. تشخیص قطعی معمولاً پس از هیسترکتومی و بررسی بافت رحم انجام می‌شود.
عوارض آدنومیوزیس
اگر درمان نشود، می‌تواند منجر به درد مزمن لگن و شکم، کم‌خونی ناشی از خونریزی شدید، مشکلات باروری و سقط شود.
درمان آدنومیوزیس
تنها درمان قطعی، برداشتن رحم (هیسترکتومی) است که معمولاً در موارد شدید و زمانی که بیمار تمایلی به بارداری ندارد، انجام می‌شود. درمان‌های دیگر شامل:
- داروهای ضد درد مانند ایبوپروفن و ناپروکسن
- درمان‌های هورمونی مانند دستگاه‌های داخل رحمی هورمونی، قرص‌های ضدبارداری، چسب‌ها و تزریقات
- داروهای غیرهورمونی مانند ترانکسامیک اسید برای کاهش خونریزی
- جراحی برداشت بافت آدنومیوزیس (آدنومیومکتومی)
- آمبولیزاسیون شریان رحمی برای قطع خون‌رسانی به بافت غیرطبیعی
- ابلیشن اندومتر با استفاده از حرارت برای کاهش خونریزی
هیسترکتومی
جراحی برداشتن رحم ممکن است به صورت باز، لاپاروسکوپی یا واژینال انجام شود و بسته به شرایط بیمار، ممکن است فقط رحم یا رحم همراه با دهانه رحم برداشته شود.
زندگی با آدنومیوزیس
علاوه بر درمان‌های پزشکی، استفاده از حمام‌های گرم و کیسه‌های حرارتی می‌تواند به کاهش درد کمک کند. در صورت بروز خونریزی شدید، درد شدید یا احساس سنگینی در شکم، باید به پزشک مراجعه کرد.
نتیجه‌گیری
آدنومیوزیس یکی از علل شایع خونریزی‌های شدید و دردناک قاعدگی است که به دلیل رشد غیرطبیعی بافت در دیواره رحم ایجاد می‌شود. درمان‌های متعددی برای کنترل علائم وجود دارد و معمولاً پس از یائسگی علائم بهبود می‌یابد.