کورپوس لوتئوم یا جسم زرد، یک ساختار کوتاهمدت اما بسیار مهم است که در یکی از تخمدانهای زنان در هر چرخه قاعدگی شکل میگیرد. وظیفه اصلی آن تولید هورمونهایی مانند پروژسترون و رلاکسین است که برای حمایت از بارداری و زایمان حیاتی هستند.
اگر تخمک آزاد شده از تخمدان بارور شود، کورپوس لوتئوم به تولید پروژسترون برای چند هفته ادامه میدهد. در غیر این صورت، پس از چند روز عملکرد آن متوقف شده و تحلیل میرود. در طول سالهای باروری، هر زن صدها بار کورپوس لوتئوم خواهد داشت.
کورپوس لوتئوم چیست و کجا قرار دارد؟
این ساختار زرد رنگ، بین 2 تا 5 سانتیمتر اندازه دارد و از دو نوع سلول فولیکولی به نامهای گرانولوزا و تکا تشکیل شده است. در ابتدای چرخه قاعدگی، چند فولیکول در تخمدانها ظاهر میشوند که هر کدام یک تخمک دارند. یکی از این فولیکولها رشد کرده و در میانه چرخه تخمک را آزاد میکند و سپس به کورپوس لوتئوم تبدیل میشود. سلولهای آن کلسترول را به پروژسترون تبدیل میکنند که برای حفظ بارداری ضروری است.
عملکرد کورپوس لوتئوم
اگر تخمک بارور نشود، کورپوس لوتئوم از کار میافتد و با کاهش پروژسترون، پوشش رحم ریزش کرده و قاعدگی رخ میدهد. اما در صورت باروری، کورپوس لوتئوم وظایف مهمی دارد:
- آمادهسازی رحم برای پذیرش و تغذیه جنین با تولید پروژسترون
- تنظیم هورمونهای مغز و غده هیپوفیز برای حفظ بارداری
- تولید هورمون رلاکسین که باعث نرم شدن مفاصل لگن و تسهیل زایمان طبیعی میشود
این عملکردها تا حدود هفته دهم بارداری ادامه دارد و سپس جفت جایگزین کورپوس لوتئوم در تولید هورمونها میشود. همچنین رلاکسین نقش مهمی در کنترل فشار خون دارد و نبود کورپوس لوتئوم میتواند خطر پرهاکلامپسی را افزایش دهد.
پروژسترون و تأثیرات آن
پروژسترون که محصول اصلی کورپوس لوتئوم است، باعث تغییر پوشش رحم میشود تا تخمک بارور شده بتواند به راحتی جایگزین و رشد کند. همچنین جریان خون رحم را افزایش داده و اندازه رحم را بزرگ میکند. این هورمون عضلات رحم را آرام میکند تا از سقط زودرس جلوگیری کند. همچنین پروژسترون با تأثیر بر مغز و هیپوفیز، تولید هورمونهای تحریککننده تخمکگذاری را کاهش میدهد.
اختلالات مرتبط با کورپوس لوتئوم
گاهی کورپوس لوتئوم به درستی عمل نمیکند و مشکلاتی ایجاد میشود:
- نقص کورپوس لوتئوم: در این حالت، تولید پروژسترون کافی نیست و پوشش رحم برای بارداری آماده نمیشود که میتواند منجر به ناباروری شود. این مشکل ممکن است با چاقی، سوءتغذیه، استرس، ورزش شدید یا بیماریهایی مانند اندومتریوز و سندرم تخمدان پلیکیستیک مرتبط باشد.
- نقص فاز لوتئال: در این حالت، کورپوس لوتئوم پروژسترون تولید میکند اما رحم به آن پاسخ نمیدهد. این وضعیت ممکن است باعث مشکلات باروری شود، هرچند تحقیقات نشان داده این مشکل به تنهایی عامل ناباروری یا سقط مکرر نیست.
نشانههای مشکلات کورپوس لوتئوم
گاهی کورپوس لوتئوم به جای تحلیل رفتن، بزرگ شده و با مایع یا خون پر میشود و کیست کورپوس لوتئوم را تشکیل میدهد. این کیست معمولاً بیخطر و بدون درد است اما گاهی علائمی مانند درد یا احساس پری در پایین شکم، درد هنگام ادرار یا مدفوع، درد یک طرف بدن، درد هنگام رابطه جنسی و ترشحات خونی غیرقاعدگی ایجاد میکند.
این کیستها اغلب در معاینات بارداری کشف میشوند و معمولاً تا سه ماهگی بارداری خودبهخود از بین میروند. در غیر بارداری ممکن است چند هفته تا چند ماه باقی بمانند. کیست کورپوس لوتئوم میتواند به تولید پروژسترون ادامه دهد و در برخی موارد ممکن است پاره شده و باعث خونریزی داخل شکمی شود که نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد.
درمان و مراقبت
در بیشتر موارد کیستهای کورپوس لوتئوم نیاز به درمان ندارند و خودبهخود کوچک میشوند. اگر کیست بزرگ یا دردناک باشد، ممکن است پزشک جراحی برای برداشتن آن را توصیه کند.
چگونه سلامت کورپوس لوتئوم را حفظ کنیم؟
با توجه به اینکه هر ماه یک کورپوس لوتئوم جدید شکل میگیرد، نیازی به مراقبت خاصی برای آن وجود ندارد. رعایت یک رژیم غذایی متعادل و مغذی، خواب کافی، استراحت و کاهش استرس به سلامت کلی بدن و سیستم تولیدمثل کمک میکند.