خشکی واژن زمانی رخ می‌دهد که بافت‌های داخلی واژن خشک و نازک شوند. به طور طبیعی، دیواره‌های واژن با یک لایه نازک از مایع شفاف مرطوب نگه داشته می‌شوند که هورمون استروژن نقش مهمی در حفظ این رطوبت و سلامت، ضخامت و انعطاف‌پذیری بافت واژن دارد.
کاهش سطح استروژن باعث کاهش رطوبت واژن می‌شود و این مشکل می‌تواند در هر سنی به دلایل مختلفی بروز کند. اگرچه ممکن است در ابتدا این موضوع کم اهمیت به نظر برسد، اما خشکی واژن می‌تواند کیفیت زندگی را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. خوشبختانه درمان‌های متعددی برای رفع این مشکل وجود دارد.
علل خشکی واژن
خشکی واژن یکی از علائم شایع یائسگی است و تقریباً یک نفر از هر شش زن بین 18 تا 50 سال در هنگام رابطه جنسی این مشکل را تجربه می‌کند. پس از یائسگی، بیش از 50 درصد زنان دچار خشکی واژن می‌شوند که باعث نازک‌تر و کم‌انعطاف‌تر شدن بافت واژن (آتروفی واژن) می‌گردد.
کاهش استروژن ممکن است به دلایل دیگری نیز رخ دهد از جمله:
- زایمان و شیردهی
- درمان‌های سرطان مانند پرتودرمانی، هورمون‌درمانی یا شیمی‌درمانی
- جراحی برداشتن تخمدان‌ها
- داروهای ضد استروژن برای درمان فیبروم رحم یا اندومتریوز
- استفاده از هر نوع روش کنترل بارداری هورمونی
- دیابت
علاوه بر این، برخی بیماری‌ها و شرایط دیگر نیز می‌توانند باعث خشکی واژن شوند مانند سندرم شوگرن (یک بیماری خودایمنی که سلول‌های تولیدکننده رطوبت را هدف قرار می‌دهد)، مصرف داروهای ضد حساسیت و ضد افسردگی، استفاده از محصولات معطر در ناحیه واژن، و عدم تحریک کافی قبل از رابطه جنسی.
تشخیص خشکی واژن
هرگونه سوزش، خارش یا ناراحتی در ناحیه واژن باید توسط پزشک یا متخصص زنان بررسی شود. پزشک تاریخچه پزشکی شما را می‌پرسد و معاینه لگنی انجام می‌دهد تا نازکی یا قرمزی بافت واژن را بررسی کند و سایر علل احتمالی مانند عفونت‌های واژینال یا ادراری را رد کند. همچنین ممکن است نمونه‌برداری برای آزمایش پاپ اسمیر یا آزمایش خون برای بررسی سطح استروژن انجام شود.
درمان‌های رایج خشکی واژن
رایج‌ترین درمان خشکی واژن ناشی از کاهش استروژن، درمان با استروژن موضعی است که هورمون‌های از دست رفته را جایگزین می‌کند و علائم واژینال را کاهش می‌دهد. این درمان‌ها شامل موارد زیر هستند:
| نوع درمان | توضیحات |
|---|---|
| حلقه واژینال (Estring, Femring) | حلقه نرم و قابل انعطافی که در واژن قرار می‌گیرد و به طور مداوم استروژن آزاد می‌کند. هر سه ماه تعویض می‌شود. |
| قرص واژینال (Vagifem, Osphena) | قرص‌هایی که با اپلیکاتور داخل واژن گذاشته می‌شوند. در ابتدا روزانه و سپس دو بار در هفته استفاده می‌شوند. قرص خوراکی Osphena نیز وجود دارد که باعث ضخیم‌تر شدن بافت واژن می‌شود اما ممکن است خطراتی مانند افزایش احتمال سکته و لخته خون داشته باشد. |
| کرم واژینال (Estrace, Estradiol, Premarin) | کرم‌هایی که با اپلیکاتور داخل واژن گذاشته می‌شوند و معمولاً روزانه برای چند هفته اول و سپس کمتر استفاده می‌شوند. |
| محصولات دیگر (Imvexxy, Intrarosa) | شکل‌های مختلفی از استروژن به صورت وارداتی واژینال که ممکن است عوارضی مانند ترشحات واژینال یا نتایج غیرطبیعی آزمایش پاپ اسمیر داشته باشند. |
مصرف محصولات استروژنی ممکن است عوارضی مانند خونریزی واژینال و درد سینه ایجاد کند و برای برخی افراد مانند زنان مبتلا به سرطان پستان یا کسانی که باردار یا شیرده هستند توصیه نمی‌شود.
درمان‌های غیرهورمونی خشکی واژن
گزینه‌های غیرهورمونی نیز برای خشکی واژن وجود دارد که شامل موارد زیر است:
- مرطوب‌کننده‌های واژینال: این محصولات مخصوص ناحیه حساس واژن طراحی شده‌اند و با استفاده منظم چند بار در هفته می‌توانند رطوبت واژن را حفظ کرده و علائم خشکی را کاهش دهند. نمونه‌ای از این مرطوب‌کننده‌ها ترکیبی از گلیسیرین، روغن و پلی‌کربوفیل است که به راحتی از داروخانه‌ها قابل تهیه است.
- روان‌کننده‌های پایه آب: قبل از رابطه جنسی استفاده می‌شوند تا درد و ناراحتی را کاهش دهند. باید از روان‌کننده‌هایی استفاده شود که فاقد وازلین و گلیسیرین باشند زیرا گلیسیرین ممکن است باعث تحریک بیشتر شود و وازلین می‌تواند باعث آسیب به کاندوم شود.
- فعالیت جنسی منظم: تحریک جنسی منظم به افزایش جریان خون و ترشحات طبیعی واژن کمک می‌کند. همچنین انجام بازی‌های پیش‌نوازی قبل از رابطه جنسی می‌تواند به افزایش رطوبت طبیعی واژن کمک کند.
- تمرینات کف لگن: ورزش‌هایی مانند کگل به تقویت عضلات ضعیف واژن کمک کرده و جریان خون را افزایش می‌دهد.
- دستگاه‌های گشادکننده واژینال: این ابزارها به کشش و فعال‌سازی عضلات واژن کمک می‌کنند و در صورت شدت علائم می‌توانند همراه با فیزیوتراپی استفاده شوند.
نتیجه‌گیری
خشکی واژن مشکلی شایع است که به دلیل کاهش رطوبت و نازک شدن بافت‌های واژن ایجاد می‌شود و کاهش سطح استروژن عامل اصلی آن است. این مشکل می‌تواند در هر سنی به دلایل مختلفی رخ دهد و درمان‌های هورمونی و غیرهورمونی متعددی برای بهبود علائم آن وجود دارد. در صورت ادامه داشتن علائم، مراجعه به پزشک برای بررسی و دریافت درمان مناسب ضروری است.