کیست‌های واژن توده‌های کیسه‌مانندی هستند که معمولاً پر از مایع، هوا یا مواد دیگر می‌باشند و در بسیاری از موارد بدون درد و بی‌ضرر هستند. این کیست‌ها می‌توانند اندازه‌های مختلفی داشته باشند؛ از بسیار کوچک که با چشم دیده نمی‌شوند تا بزرگ‌تر از اندازه یک پرتقال.
کیست‌های واژن معمولاً روی یا زیر پوشش داخلی واژن شکل می‌گیرند و انواع مختلفی دارند:
- کیست‌های انسدادی (Inclusion cysts): شایع‌ترین نوع، معمولاً کوچک و در بخش پایینی دیواره واژن قرار دارند.
- کیست‌های غده بارتولن (Bartholin’s gland cysts): این کیست‌ها در غدد بارتولن که در دو طرف دهانه واژن قرار دارند و مسئول ترشح مایع لغزنده برای لب‌های واژن هستند، شکل می‌گیرند.
- کیست‌های مجرای گارتنر (Gartner’s duct cysts): ناشی از باقی‌ماندن مجراهایی در جنین که پس از تولد باید ناپدید شوند و بعدها ممکن است کیست ایجاد کنند.
- کیست‌های مولرین (Müllerian cysts): از ساختارهای باقی‌مانده دوران جنینی شکل می‌گیرند و معمولاً در دیواره‌های واژن با محتوای مخاطی دیده می‌شوند.
علل ایجاد کیست‌های واژن
کیست‌ها معمولاً زمانی به وجود می‌آیند که یک غده یا مجرا مسدود شده و مایع یا مواد دیگر درون آن جمع می‌شود. علت دقیق به نوع کیست بستگی دارد. برای مثال، کیست‌های انسدادی معمولاً پس از آسیب یا جراحی در دیواره واژن مانند اپیزیوتومی (برش جراحی برای بزرگ‌تر کردن دهانه واژن هنگام زایمان) ایجاد می‌شوند.
کیست‌های غده بارتولن زمانی شکل می‌گیرند که دهانه غده بارتولن مسدود شود و مایع درون آن تجمع یابد. این کیست‌ها ممکن است به دلیل عفونت باکتریایی، از جمله باکتری‌های عامل بیماری‌های مقاربتی مثل سوزاک یا کلامیدیا، یا باکتری‌های معمول روده مانند ای‌کولی، ایجاد شوند. همچنین آسیب‌های فیزیکی می‌توانند عامل بروز این کیست‌ها باشند.
علائم کیست‌های واژن
اغلب کیست‌های واژن بدون علامت هستند و ممکن است تنها به صورت یک توده کوچک در دیواره یا لب‌های واژن احساس شوند. معمولاً پزشک زنان در معاینات سالانه این کیست‌ها را کشف می‌کند. اندازه کیست ممکن است ثابت بماند یا افزایش یابد و معمولاً دردناک نیستند.
با این حال، کیست‌های بزرگ‌تر به خصوص کیست‌های غده بارتولن می‌توانند هنگام راه رفتن، رابطه جنسی یا استفاده از تامپون ایجاد ناراحتی کنند. در صورت عفونت، کیست ممکن است تبدیل به آبسه‌ای دردناک و پر از چرک شود.
روش‌های درمان کیست‌های واژن
اکثر کیست‌های واژن نیازی به درمان ندارند و معمولاً کوچک باقی می‌مانند و مشکلی ایجاد نمی‌کنند. پزشک ممکن است تنها رشد کیست را در معاینات دوره‌ای زیر نظر بگیرد.
در مواردی که احتمال سرطان وجود داشته باشد، نمونه‌برداری (بیوپسی) از کیست انجام می‌شود تا بافت آن زیر میکروسکوپ بررسی شود.
برای کاهش ناراحتی، نشستن در وان آب گرم (حمام سیتز) چند بار در روز به مدت چند روز توصیه می‌شود. اگر کیست عفونی شود، ممکن است نیاز به مصرف آنتی‌بیوتیک باشد.
در صورت بزرگ بودن کیست و پر بودن از مایع، مانند کیست بارتولن، پزشک می‌تواند مایع را تخلیه کند و لوله کوچکی به نام کاتتر در محل قرار دهد تا مسیر تخلیه باز بماند و به بهبود کمک کند. این کاتتر معمولاً ۴ تا ۶ هفته در محل باقی می‌ماند.
همچنین ممکن است جراحی موسوم به مارسوپیالیزاسیون انجام شود که در آن برش کوچکی در کیست ایجاد و لبه‌های آن به دیواره‌های برش دوخته می‌شود تا تخلیه مایع بهتر انجام شود.
اگر کیست دردناک باشد یا مکرراً عود کند، جراحی کامل برای برداشتن کیست انجام می‌شود. برای زنان بالای ۴۰ سال، برخی پزشکان توصیه می‌کنند که کیست‌های خاص واژن برای پیشگیری از احتمال سرطان برداشته شوند. پس از این جراحی، معمولاً کیست دوباره باز نمی‌گردد.