کاندیدیازیس یا عفونت قارچی کاندیدا، نوعی عفونت است که توسط قارچی به نام کاندیدا ایجاد می‌شود. این قارچ به طور طبیعی در مقادیر کم در بدن انسان، مانند دهان، پوست و دستگاه گوارش وجود دارد و معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند. اما در شرایط خاصی که محیط بدن مساعد باشد، این قارچ می‌تواند به سرعت رشد کرده و باعث عفونت شود.
انواع قارچ کاندیدا
گونه‌های مختلفی از کاندیدا وجود دارد که می‌توانند انسان را آلوده کنند، اما پنج گونه اصلی که بیشترین موارد عفونت را ایجاد می‌کنند عبارتند از:
- Candida albicans
- Candida glabrata
- Candida tropicalis
- Candida parapsilosis
- Candida krusei
بیش از نیمی از عفونت‌های کاندیدا توسط Candida albicans ایجاد می‌شود، اما گونه‌های دیگر نیز در حال افزایش هستند و درمان آن‌ها ممکن است دشوارتر باشد. همچنین گونه‌ای به نام Candida auris به عنوان تهدیدی رو به رشد در نظر گرفته می‌شود.
علائم کاندیدیازیس
<pعلائم عفونت قارچی کاندیدا بسته به محل عفونت متفاوت است، اما معمولاً شامل موارد زیر می‌شود:
- خارش و قرمزی پوست یا ایجاد جوش
- تاول
- لکه‌های سفید و برجسته
- درد یا حساسیت
- سوزش
- ترشح غیرطبیعی
این علائم معمولاً در ناحیه‌ای که عفونت ایجاد شده دیده می‌شوند.
دلایل بروز کاندیدیازیس
عفونت کاندیدا زمانی رخ می‌دهد که تعادل طبیعی باکتری‌ها و میکروب‌های بدن به هم بخورد و قارچ کاندیدا بیش از حد رشد کند. عوامل مؤثر در این عدم تعادل عبارتند از:
- استرس
- دیابت کنترل‌نشده
- ضعف یا سرکوب سیستم ایمنی
- رژیم غذایی پر از قند و کربوهیدرات‌های ساده
- مصرف برخی داروها مانند آنتی‌بیوتیک‌ها، استروئیدها، هورمون‌ها یا قرص‌های ضدبارداری
انواع کاندیدیازیس بر اساس محل عفونت
- کاندیدیازیس واژینال: عفونتی که در واژن رخ می‌دهد و سه نفر از هر چهار زن حداقل یک بار در طول زندگی خود آن را تجربه می‌کنند.
- کاندیدیازیس پوستی: عفونت قارچی در نواحی مرطوب و گرم پوست مانند زیر بغل، زیر سینه‌ها، کشاله ران و بین انگشتان.
- کاندیدیازیس دهانی (برفک): عفونت در دهان، گلو، زبان یا مری که بیشتر در نوزادان، سالمندان و افراد با سیستم ایمنی ضعیف دیده می‌شود.
- کاندیدیازیس تهاجمی: عفونتی جدی که قارچ وارد جریان خون شده و می‌تواند به قلب، مغز، چشم‌ها و استخوان‌ها سرایت کند.
- کاندیدیازیس ناخن: عفونت قارچی در اطراف یا زیر ناخن‌های دست و پا.
کاندیدیازیس دهانی (برفک)
این نوع عفونت معمولاً در نوزادان، سالمندان و افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف شایع است. عوامل افزایش خطر شامل درمان سرطان، مصرف داروهای کورتیکواستروئید و آنتی‌بیوتیک‌های گسترده، استفاده از دندان مصنوعی و دیابت است.
علائم آن عبارتند از لکه‌های سفید یا زرد روی زبان، لب‌ها، لثه‌ها و داخل گونه‌ها، قرمزی و درد در دهان و گلو، ترک خوردگی گوشه‌های دهان و درد هنگام بلع.
درمان معمولاً با داروهای ضدقارچ مانند کلوتریمازول، فلوکونازول و نیستاتین انجام می‌شود. استفاده از دهان‌شویه کلرهگزیدین نیز ممکن است به پیشگیری کمک کند.
کاندیدیازیس واژینال
این عفونت زمانی رخ می‌دهد که تعادل طبیعی واژن به هم می‌خورد. عوامل مؤثر شامل بارداری، دیابت، مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها و قرص‌های ضدبارداری، استفاده از اسپری‌ها و شوینده‌های واژینال، سیستم ایمنی ضعیف و پوشیدن لباس‌های مرطوب یا تنگ است.
علائم شامل خارش شدید، قرمزی و تورم واژن و فرج، درد و سوزش هنگام ادرار، ناراحتی در حین رابطه جنسی و ترشح سفید و غلیظ شبیه پنیر کلبه است.
درمان معمولاً با داروهای ضدقارچ موضعی یا خوراکی انجام می‌شود. در صورت تکرار بیش از چهار بار در سال، پزشک ممکن است درمان طولانی‌مدت تجویز کند.
کاندیدیازیس در مردان
این عفونت می‌تواند در آلت تناسلی مردان نیز رخ دهد، به ویژه در کسانی که با شریک جنسی مبتلا به کاندیدیازیس واژینال رابطه دارند. عوامل خطر شامل عدم ختنه، مصرف مکرر آنتی‌بیوتیک، دیابت، ضعف سیستم ایمنی، اضافه وزن و بهداشت نامناسب است.
علائم شامل پوست مرطوب، ترشح سفید، قرمزی، خارش و سوزش است.
کاندیدیازیس پوستی
این نوع عفونت در نواحی گرم و مرطوب پوست مانند زیر بغل، کشاله ران، ناف، زیر سینه‌ها و بین انگشتان رخ می‌دهد. شرایطی مانند هوای گرم و مرطوب، پوشیدن لباس‌های تنگ و غیرنخی، بهداشت ضعیف، ضعف سیستم ایمنی، بارداری، اضافه وزن و مصرف داروهای خاص می‌توانند احتمال ابتلا را افزایش دهند.
درمان شامل خشک نگه داشتن ناحیه و استفاده از کرم‌های ضدقارچ است.
عفونت پوشک و کاندیدیازیس
در کودکان، عفونت قارچی می‌تواند باعث التهاب و قرمزی پوست در ناحیه پوشک شود. اگر التهاب بهبود نیابد و حاشیه‌های قرمز برجسته دیده شود، احتمال کاندیدیازیس وجود دارد که با کرم‌های ضدقارچ قابل درمان است.
کاندیدیازیس تهاجمی
این نوع عفونت زمانی رخ می‌دهد که قارچ وارد جریان خون شود و به اندام‌های حیاتی مانند قلب، مغز، چشم‌ها و استخوان‌ها سرایت کند. افراد بستری در بیمارستان، ساکنان مراکز درمانی، بیماران دیابتی، دارای سیستم ایمنی ضعیف یا نارسایی کلیه و کسانی که آنتی‌بیوتیک مصرف می‌کنند، بیشتر در معرض خطر هستند.
علائم شامل تب و لرز است و تشخیص آن دشوار است زیرا ممکن است بیمار به بیماری دیگری نیز مبتلا باشد.
درمان با داروهای ضدقارچ خوراکی یا تزریقی انجام می‌شود و در موارد جراحی، ممکن است پیش از عمل دارو تجویز شود.
تشخیص کاندیدیازیس
برای تشخیص کاندیدیازیس تهاجمی، پزشک نمونه خون می‌گیرد و آن را به آزمایشگاه می‌فرستد تا قارچ کاندیدا در آن رشد کند. همچنین آزمایش‌های خونی دیگری برای شناسایی سریع‌تر قارچ بدون نیاز به رشد آن در آزمایشگاه وجود دارد.
نکات مهم درباره کاندیدیازیس
- حدود ۷۵ درصد زنان حداقل یک بار در زندگی خود دچار عفونت قارچی واژینال می‌شوند.
- اکثر عفونت‌های کاندیدا با داروهای بدون نسخه یا تجویزی به راحتی درمان می‌شوند.
- اگر بیش از چهار بار در سال دچار عفونت قارچی می‌شوید، حتماً با پزشک مشورت کنید تا برنامه درمانی پیشگیرانه دریافت کنید.
- کاندیدیازیس بدون درمان خودبه‌خود برطرف نمی‌شود و ممکن است بدتر شود.
پرسش‌های متداول
چگونه کاندیدا درمان می‌شود؟
با داروهای ضدقارچ که به صورت قرص، مایع خوراکی یا کرم موضعی مصرف می‌شوند. نوع دارو و مدت درمان بستگی به نوع و شدت عفونت دارد.
آیا کاندیدیازیس یک بیماری مقاربتی است؟
خیر، کاندیدیازیس یک بیماری مقاربتی نیست اما ممکن است در حین رابطه جنسی به شریک منتقل شود.
آیا کاندیدیازیس بدون درمان از بین می‌رود؟
خیر، معمولاً بدون درمان علائم بدتر می‌شود و عفونت پیشرفت می‌کند. نوع تهاجمی آن می‌تواند خطرناک و حتی کشنده باشد و نیاز به درمان فوری دارد.