رحم به طور طبیعی توسط عضلات، رباط‌ها و بافت‌های مختلف در داخل لگن نگه داشته می‌شود. اما در دوران بارداری، زایمان، افزایش سن و کاهش هورمون استروژن، این ساختارهای حمایتی ضعیف شده و ممکن است رحم به سمت کانال واژن پایین بیاید یا حتی از دهانه واژن بیرون بزند که به این وضعیت افتادگی رحم گفته می‌شود.
مراحل افتادگی رحم
افتادگی رحم بسته به میزان ضعف ساختارهای حمایتی لگن به چهار مرحله تقسیم می‌شود:
| مرحله | توضیح |
|---|---|
| مرحله اول | رحم وارد بخش بالایی واژن می‌شود. |
| مرحله دوم | رحم به بخش پایینی واژن می‌افتد. |
| مرحله سوم | رحم از واژن بیرون زده است. |
| مرحله چهارم | کل رحم کاملاً خارج از واژن قرار دارد. |
علائم افتادگی رحم
از جمله علائم شایع می‌توان به احساس وجود جسمی در واژن، بیرون زدگی بافت از واژن، احساس سنگینی یا فشار در لگن، درد در ناحیه لگن یا کمر، درد هنگام رابطه جنسی، مشکل در استفاده از تامپون یا اپلیکاتورهای واژینال، نشت ادرار، مشکلات در تخلیه مثانه و روده، یبوست و ناراحتی هنگام راه رفتن اشاره کرد. در موارد شدید ممکن است یک توده قرمز رنگ از واژن دیده شود.
دلایل و عوامل خطر
ضعف عضلات و بافت‌های حمایتی رحم معمولاً به دلیل زایمان‌های متعدد یا سخت، نوزادان بزرگ‌تر از ۴ کیلوگرم، کاهش استروژن بعد از یائسگی، یبوست مزمن، سرفه‌های مکرر، بلند کردن اجسام سنگین و جراحی‌های لگنی ایجاد می‌شود. همچنین سن بالا، چاقی، سیگار کشیدن، سابقه خانوادگی و نژاد سفید یا هیسپانیک از عوامل افزایش خطر هستند.
تشخیص افتادگی رحم
پزشک با پرسش درباره علائم و انجام معاینه لگنی، از جمله استفاده از اسپکولوم برای بررسی واژن و دهانه رحم، معاینه با فشار دادن و تقویت عضلات لگن، افتادگی رحم را تشخیص می‌دهد. در صورت نیاز، آزمایش‌های تکمیلی مانند سیستوسکوپی یا MRI برای بررسی دقیق‌تر مثانه، مجاری ادراری و سایر اعضای لگن انجام می‌شود.
روش‌های درمانی
اگر علائم خفیف باشد، ممکن است درمان نیاز نباشد. در غیر این صورت، درمان‌ها شامل موارد زیر است:
- تمرینات کگل: تقویت عضلات لگن با منقبض کردن عضلات مثانه به مدت چند ثانیه و تکرار آن چندین بار در روز.
- تغییرات رژیم غذایی: افزایش مصرف آب و فیبر برای جلوگیری از یبوست و کاهش فشار روی عضلات لگن.
- مدیریت وزن: حفظ وزن سالم برای کاهش فشار روی اعضای لگن.
- استفاده از پساری: دستگاه پلاستیکی یا لاستیکی به شکل دونات که در واژن قرار می‌گیرد تا رحم را نگه دارد. مراقبت و تمیز کردن منظم آن ضروری است.
- داروها: گاهی استروژن به صورت کرم واژینال یا قرص برای تقویت دیواره‌های واژن تجویز می‌شود، مخصوصاً در کنار استفاده از پساری.
- جراحی: در موارد شدید یا عدم پاسخ به درمان‌های دیگر، جراحی شامل برداشتن رحم (هیسترکتومی) یا بازگرداندن رحم به جایگاه اصلی آن انجام می‌شود. در جراحی ممکن است از مش برای تقویت بافت‌ها استفاده شود یا در برخی موارد دهانه واژن بسته شود.
پیشگیری و مراقبت‌های بعدی
برای کاهش خطر افتادگی رحم توصیه می‌شود وزن مناسب حفظ شود، از یبوست جلوگیری شود، تمرینات کگل انجام شود، از بلند کردن اجسام سنگین خودداری شود و سیگار ترک شود. پس از درمان، پیگیری منظم با پزشک برای بررسی پیشرفت و جلوگیری از عود بیماری اهمیت دارد.
عوارض و پیامدها
عوارض جراحی ممکن است شامل خونریزی شدید، لخته خون، عفونت، آسیب به مثانه یا روده و نشت ادرار باشد. خود افتادگی رحم نیز می‌تواند باعث مشکلات جنسی، اضطراب، افسردگی و کاهش کیفیت زندگی شود. در موارد شدید، ممکن است انسداد ادرار یا مشکلات روده‌ای ایجاد شود که نیاز به درمان فوری دارد.