هیرسوتیسم یک وضعیت پزشکی است که در زنان و افرادی که با جنسیت زن متولد شده‌اند باعث رشد بیش از حد موهای ضخیم و تیره در مناطقی می‌شود که معمولاً در مردان دیده می‌شود، مانند صورت، سینه، پشت و شکم. این حالت در حدود 5 تا 10 درصد زنان در آمریکا شایع است.
تفاوت هیرسوتیسم با هیپرتریکوزیس
هیپرتریکوزیس نیز باعث رشد بیش از حد مو می‌شود اما موها می‌توانند در هر نقطه از بدن رشد کنند، در حالی که هیرسوتیسم به دلیل حساسیت به هورمون‌های مردانه در نواحی خاصی رخ می‌دهد.
علائم هیرسوتیسم
موهای اضافی معمولاً در صورت، سینه، پایین شکم، داخل ران‌ها و پشت رشد می‌کنند. در برخی موارد، علائم مردانه‌سازی (ویرلیزاسیون) مانند صدای بم، ریزش مو، آکنه، افزایش حجم عضلات، کوچک شدن سینه‌ها و بزرگ شدن کلیتوریس نیز دیده می‌شود.
علل هیرسوتیسم
افزایش سطح هورمون‌های مردانه یا آندروژن‌ها علت اصلی این بیماری است. این افزایش می‌تواند به دلایل مختلفی از جمله:
- سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)
- سندرم کوشینگ (افزایش کورتیزول)
- تومورهای غدد فوق کلیوی یا تخمدان
- مصرف برخی داروها مانند استروئیدهای آنابولیک، مینوکسیدیل و دانازول
- افزایش انسولین خون
- هیپرپلازی مادرزادی آدرنال
- تغییرات هورمونی پس از یائسگی
همچنین در برخی موارد، حساسیت بیش از حد فولیکول‌های مو به هورمون‌های مردانه باعث بروز هیرسوتیسم می‌شود.
ارتباط هیرسوتیسم با سندرم تخمدان پلی‌کیستیک
PCOS شایع‌ترین علت هیرسوتیسم است اما داشتن هیرسوتیسم به تنهایی به معنی ابتلا به PCOS نیست. علائم دیگر PCOS شامل نامنظمی قاعدگی، افزایش وزن، ریزش مو، آکنه و تغییر رنگ پوست است.
عوامل خطر
زنانی که سابقه خانوادگی هیرسوتیسم دارند، یا از نژادهای مدیترانه‌ای، هیسپانیک، آسیای جنوبی یا خاورمیانه هستند، بیشتر در معرض این بیماری قرار دارند. همچنین چاقی می‌تواند با افزایش تولید هورمون‌های مردانه، شدت هیرسوتیسم را افزایش دهد.
تشخیص هیرسوتیسم
پزشک با بررسی میزان رشد مو و علائم همراه مانند آکنه، و انجام آزمایش‌های خونی برای اندازه‌گیری هورمون‌ها، سونوگرافی تخمدان‌ها، تصویربرداری از غدد فوق کلیوی و معاینه لگنی، علت را بررسی می‌کند. برای تعیین شدت بیماری از مقیاس فرریمن-گالووی استفاده می‌شود که میزان موهای زائد در 9 ناحیه بدن را ارزیابی می‌کند.
روش‌های درمان هیرسوتیسم
اگر موهای زائد آزاردهنده باشند، روش‌های مختلفی برای حذف یا کاهش آن وجود دارد:
- کاهش وزن برای کاهش تولید هورمون‌های مردانه
- اصلاح موهای زائد با تیغ، موچین، بند انداختن یا وکس
- استفاده از کرم‌های موبر و کرم‌های کندکننده رشد مو مانند افلورنیتین
- الکترولیز و لیزر برای حذف دائمی یا طولانی مدت موها
- داروهای هورمونی مانند قرص‌های ضد بارداری و داروهای ضد آندروژن
- کرم‌های سفیدکننده برای کاهش تیرگی موها
- در موارد خاص، داروهای استروئیدی با دوز پایین یا آگونیست‌های هورمون آزادکننده گنادوتروپین
عوارض و پیشگیری
هیرسوتیسم می‌تواند باعث مشکلات روانی مانند اضطراب، افسردگی و کاهش اعتماد به نفس شود. پیشگیری از آن بستگی به علت دارد، اما رعایت رژیم غذایی سالم، کاهش وزن و ورزش منظم می‌تواند در کاهش خطر موثر باشد. همچنین در صورت مصرف داروهای موثر بر هورمون‌ها، مشورت با پزشک اهمیت دارد.
نتیجه‌گیری
هیرسوتیسم باعث رشد غیرطبیعی مو در زنان می‌شود که ممکن است باعث ناراحتی روانی شود. خوشبختانه روش‌های متعددی برای کنترل و درمان این وضعیت وجود دارد. در صورت مشاهده علائم، مشاوره با پزشک توصیه می‌شود.