کیستهای تخمدان کیسههای کوچکی پر از مایع هستند که روی تخمدانها شکل میگیرند. هر زن دو تخمدان دارد که هر کدام حدود ۳ تا ۴ سانتیمتر اندازه دارند. هر ماه در یکی از تخمدانها یک تخمک رشد میکند و از طریق لولههای فالوپ به رحم منتقل میشود. در زمان تخمکگذاری معمولاً کیستهای کوچکی تشکیل میشوند که اغلب بدون مشکل هستند.
گاهی اوقات این کیستها پاره میشوند. بیشتر کیستهای پاره شده خود به خود بهبود مییابند، اما اگر درد شدید یا خونریزی زیاد ایجاد کنند، نیاز به مراقبت پزشکی دارند.
انواع کیستهای تخمدان
در زمان تخمکگذاری، ساختارهایی به نام فولیکولها هورمونهای استروژن و پروژسترون تولید میکنند که معمولاً بدون درد و مشکل هستند و در طول چرخه قاعدگی از بین میروند. کیستی که در این زمان از بین نرود، کیست عملکردی نامیده میشود. اگر کیست تخمک آزاد نکند و رشد کند، فولیکولی است و اگر تخمک آزاد شود اما کیست همچنان بزرگ شود، کیست جسم زرد نام دارد. این کیستها معمولاً بیخطر هستند و طی دو تا سه چرخه قاعدگی از بین میروند.
انواع دیگری از کیستها ممکن است خطرناک باشند، از جمله:
- کیست درموئید: شامل بافتهای جنینی مانند مو، پوست یا دندان است و به ندرت سرطانی میشود.
- کیست آدنوما: روی سطح تخمدان تشکیل شده و حاوی مایع یا مخاط است.
- آندومتریوما: ناشی از اندومتریوز است که سلولهای رحم خارج از آن رشد میکنند و کیست ایجاد میکنند.
عوامل خطر ابتلا به کیست تخمدان
عواملی که احتمال ایجاد کیست را افزایش میدهند عبارتند از:
- مصرف داروهای باروری مانند کلومیفن یا لتروزول
- بارداری
- اندومتریوز
- عفونت شدید لگن
- سابقه کیست تخمدان
چه اتفاقی هنگام پاره شدن کیست تخمدان میافتد؟
اکثر کیستهای پاره شده بیخطر هستند، اما برخی ممکن است عوارضی مانند خونریزی داخلی، عفونت و درد شدید ایجاد کنند. گاهی کیست باعث چرخش تخمدان (تورشن تخمدان) میشود که جریان خون را قطع میکند. این حالت بیشتر زمانی رخ میدهد که کیست بزرگتر از ۵ سانتیمتر باشد.
علائم پاره شدن کیست تخمدان
- درد ناگهانی یا مبهم در ناحیه لگن یا شکم، معمولاً یک طرفه
- درد هنگام رابطه جنسی
- احساس فشار یا پری در شکم حتی بدون خوردن زیاد
- نفخ و ورم شکم
- مشکل در دفع کامل مدفوع
- قاعدگیهای غیرطبیعی، سنگین یا سبک
- نیاز مکرر به ادرار
علائم نیازمند مراجعه فوری به پزشک
<pاگر هر یک از این علائم را داشتید، فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید، زیرا ممکن است خونریزی شدید یا عفونت رخ داده باشد:
- درد شدید و ناگهانی شکم
- تهوع و استفراغ
- سرگیجه
- تب
- تغییرات بینایی
- ضربان قلب سریع
- ضعف یا سبکی سر
- تنفس سریع
تشخیص پاره شدن کیست تخمدان
پزشک پس از پرسش درباره سابقه پزشکی و علائم، معاینه فیزیکی و لگنی انجام میدهد. برای تشخیص دقیقتر ممکن است آزمایشهای زیر تجویز شود:
- سونوگرافی برای مشاهده اندازه و محل کیست
- آزمایش بارداری برای رد احتمال بارداری خارج رحمی
- آزمایش خون برای بررسی سطح آهن و علائم سرطان
- آزمایش ادرار برای بررسی علل دیگر درد
- کشت واژینال برای تشخیص عفونت لگنی
- سیتی اسکن برای تصویر دقیقتر لگن
درمان پاره شدن کیست تخمدان
اغلب موارد پاره شدن کیست جدی نیست و با استراحت، داروهای مسکن بدون نسخه و استفاده از کیسه گرم در خانه درمان میشود. پزشک ممکن است بعد از ۲ تا ۳ ماه سونوگرافی پیگیری انجام دهد تا مطمئن شود کیست از بین رفته است.
اگر خونریزی شدید یا تورشن وجود داشته باشد، درمان شامل تزریق مایعات و داروهای قویتر برای درد است. در صورت خونریزی داخلی زیاد ممکن است نیاز به انتقال خون باشد. در موارد شدید، جراحی لاپاروسکوپی برای برداشتن کیست یا حتی تخمدان لازم میشود. این جراحی با ایجاد چند برش کوچک و استفاده از دوربین و ابزارهای مخصوص انجام میشود.
خطرات جراحی شامل خونریزی، عفونت، بهبود نامناسب محل برش، لخته خون، آسیب به عروق و بافتهای اطراف، نیاز به برش بزرگتر و ایجاد بافت اسکار است.
سؤالات متداول درباره کیست تخمدان پاره شده
احساس پاره شدن کیست چگونه است؟
علائم میتواند از هیچ علامتی تا درد ناگهانی و شدید در ناحیه لگن، نفخ، سرگیجه و ضعف متغیر باشد.
درد پاره شدن کیست چقدر طول میکشد؟
معمولاً درد طی چند روز بهبود مییابد.
علائم پاره شدن کیست چقدر ادامه دارد؟
علائم باید طی چند روز بهتر شوند، اما در صورت درد مداوم، تب، خونریزی شدید یا علائم عفونت باید سریعاً به پزشک مراجعه کرد.
بعد از پاره شدن کیست چه انتظاری باید داشت؟
مایع کیست توسط بدن جذب میشود و کیست معمولاً بدون درمان خاصی بهبود مییابد، مگر اینکه علائم شدید باشد و نیاز به درمان اورژانسی باشد.