مثانه یک عضو توخالی در لگن است که ادرار را ذخیره می‌کند و فشار ناشی از پر شدن آن باعث ایجاد احساس نیاز به دفع می‌شود. در زنان، دیواره جلویی واژن از مثانه حمایت می‌کند، اما این دیواره ممکن است با افزایش سن یا تحت فشارهای شدید مانند زایمان آسیب ببیند و ضعیف شود. در این حالت، مثانه به سمت پایین و داخل واژن افتاده و به اصطلاح دچار افتادگی مثانه می‌شود.
انواع افتادگی مثانه
افتادگی مثانه بر اساس میزان پایین آمدن مثانه به چهار درجه تقسیم می‌شود:
| درجه | توضیح |
|---|---|
| 1 (خفیف) | تنها بخش کوچکی از مثانه وارد واژن می‌شود. |
| 2 (متوسط) | مثانه تا حدی پایین می‌آید که به دهانه واژن می‌رسد. |
| 3 (شدید) | مثانه از دهانه واژن بیرون می‌زند. |
| 4 (کامل) | کل مثانه کاملاً خارج از واژن قرار می‌گیرد و معمولاً با افتادگی سایر اعضای لگن همراه است. |
دلایل افتادگی مثانه
شایع‌ترین علت افتادگی مثانه، زایمان است که فشار زیادی به عضلات و بافت‌های واژن وارد می‌کند. همچنین کاهش تولید هورمون استروژن پس از یائسگی باعث ضعف عضلات حمایت‌کننده مثانه می‌شود. عوامل دیگری مانند بلند کردن اجسام سنگین، یبوست مزمن و سرفه‌های طولانی‌مدت نیز می‌توانند به این مشکل دامن بزنند.
علائم افتادگی مثانه
اولین علامت معمولاً احساس وجود توده‌ای در واژن است که به شکل یک توپ توصیف می‌شود. سایر علائم شامل درد یا ناراحتی در ناحیه لگن، بیرون زدگی بافت از واژن که ممکن است حساس و خونریزی‌دهنده باشد، مشکلات ادراری مانند دشواری در تخلیه کامل مثانه، نشت ادرار هنگام سرفه یا عطسه، عفونت‌های مکرر مثانه، درد در هنگام رابطه جنسی و درد کمر است. در موارد خفیف ممکن است علائم قابل توجهی وجود نداشته باشد.
زمان مراجعه به پزشک
هر زنی که علائم افتادگی مثانه را مشاهده کرد باید به پزشک مراجعه کند، زیرا این مشکل معمولاً با افتادگی سایر اعضای لگن همراه است و درمان به موقع از بروز عوارض جلوگیری می‌کند. افتادگی مثانه خود به خود بهبود نمی‌یابد و معمولاً با گذشت زمان بدتر می‌شود.
تشخیص افتادگی مثانه
تشخیص بر اساس معاینه لگن انجام می‌شود که وجود مثانه در داخل واژن را تایید می‌کند. در موارد نامشخص، پزشک ممکن است از تصویربرداری با اشعه ایکس به نام سیستوگرافی ادراری استفاده کند تا شکل مثانه و علت مشکلات ادراری را بررسی کند. همچنین آزمایش‌های عملکرد مثانه مانند یورودینامیک و سیستوسکوپی برای تعیین شدت و نوع درمان ممکن است انجام شود.
درمان افتادگی مثانه
در موارد خفیف که درد یا ناراحتی ایجاد نمی‌کند، معمولاً درمان خاصی نیاز نیست و توصیه می‌شود از بلند کردن اجسام سنگین و فشار آوردن خودداری شود. در موارد متوسط تا شدید، درمان‌ها شامل:
- استفاده از دستگاه پساری که داخل واژن قرار می‌گیرد و مثانه را نگه می‌دارد.
- درمان جایگزینی استروژن برای تقویت عضلات واژن، به ویژه پس از یائسگی.
- تمرینات کگل برای تقویت عضلات کف لگن.
- در موارد شدید، جراحی برای بازگرداندن مثانه به جایگاه طبیعی خود و تقویت دیواره واژن انجام می‌شود.
مراقبت‌های خانگی و پیشگیری
رژیم غذایی پر فیبر و مصرف مایعات کافی برای جلوگیری از یبوست، خودداری از فشار زیاد هنگام دفع، کنترل وزن و پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از افتادگی مثانه هستند.
نتیجه‌گیری
افتادگی مثانه معمولاً بیماری تهدیدکننده زندگی نیست و بسیاری از موارد خفیف بدون نیاز به جراحی قابل درمان هستند. در موارد شدید، جراحی می‌تواند مشکل را به طور کامل برطرف کند و کیفیت زندگی را بهبود بخشد. مراجعه به موقع به پزشک و پیگیری درمان اهمیت زیادی دارد.