غده تیروئید که در جلوی گردن و درست زیر پوست قرار دارد، نقش مهمی در تنظیم متابولیسم بدن ایفا می‌کند. این غده کوچک و به شکل پروانه، هورمون‌هایی تولید می‌کند که تقریباً بر تمامی فرآیندهای متابولیکی بدن تأثیر می‌گذارند. وقتی تیروئید بیش از حد یا کمتر از حد نیاز هورمون تولید کند، به این وضعیت بیماری تیروئید گفته می‌شود.
انواع بیماری‌های تیروئید
دو نوع اصلی بیماری تیروئید وجود دارد: پرکاری تیروئید (هیپرتیروئیدیسم) و کم‌کاری تیروئید (هیپوتیروئیدیسم).
در پرکاری تیروئید، غده تیروئید هورمون‌های زیادی تولید می‌کند که باعث افزایش سرعت متابولیسم، کاهش وزن، ضربان قلب نامنظم و لرزش دست‌ها می‌شود. در مقابل، کم‌کاری تیروئید زمانی رخ می‌دهد که تیروئید هورمون کافی تولید نکند و این باعث کاهش انرژی، افزایش وزن و احساس خستگی می‌شود. اگر کم‌کاری تیروئید درمان نشود، ممکن است به شرایط خطرناکی مانند کمای میکسدم منجر شود.
سرطان تیروئید
سرطان تیروئید نادر است و حدود ۵٪ از ندول‌های تیروئید را شامل می‌شود. افرادی که در گذشته تحت درمان با اشعه برای نواحی سر و گردن بوده‌اند، ممکن است در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به سرطان تیروئید قرار داشته باشند.
علل بیماری تیروئید
پرکاری تیروئید می‌تواند ناشی از بیماری گریوز، آدنوم‌های سمی (ندول‌هایی که هورمون تولید می‌کنند)، التهاب تیروئید (تیروئیدیت ساب‌اکوت) یا مشکلات غده هیپوفیز باشد. کم‌کاری تیروئید معمولاً به دلیل بیماری خودایمنی هاشیموتو، تیروئیدیت پس از زایمان، کمبود ید، جراحی یا تخریب تیروئید، مصرف بیش از حد ید یا داروهایی مانند لیتیوم ایجاد می‌شود.
عوامل خطر
زنان پنج تا هشت برابر بیشتر از مردان به مشکلات تیروئید مبتلا می‌شوند. سابقه خانوادگی، بیماری‌های خودایمنی، سن بالای ۶۰ سال، مصرف داروهای حاوی ید و سابقه مشکلات تیروئید یا سرطان از جمله عوامل خطر محسوب می‌شوند.
علائم بیماری تیروئید
علائم پرکاری تیروئید شامل تعریق زیاد، ضربان قلب نامنظم، کاهش وزن، بیرون‌زدگی چشم‌ها و اضطراب است. علائم کم‌کاری تیروئید شامل خستگی، افزایش وزن، افسردگی، تأخیر در رشد استخوان‌ها و کاهش اشتها در نوزادان می‌شود.
تشخیص بیماری تیروئید
تشخیص بیماری تیروئید می‌تواند دشوار باشد زیرا علائم آن مشابه بیماری‌های دیگر است. آزمایش خون برای اندازه‌گیری سطح هورمون‌های تیروئید، تصویربرداری با سونوگرافی یا اسکن تیروئید و معاینه فیزیکی گردن از روش‌های تشخیصی رایج هستند. تست جذب ید نیز برای بررسی عملکرد تیروئید در برخی موارد انجام می‌شود.
روش‌های درمان
در التهاب تیروئید ساب‌اکوت معمولاً درمان خاصی لازم نیست و داروهای ضد درد مانند استامینوفن یا آسپرین برای کاهش درد تجویز می‌شود. درمان پرکاری تیروئید شامل داروهای ضد تیروئید، ید رادیواکتیو و در موارد خاص جراحی است. درمان کم‌کاری تیروئید معمولاً با جایگزینی هورمون تیروئید به صورت قرص لووتیروکسین انجام می‌شود که باید مادام‌العمر مصرف شود.
در صورت تشخیص سرطان تیروئید، معمولاً جراحی برای برداشتن بخشی یا کل تیروئید و گاهی غدد لنفاوی اطراف انجام می‌شود.
تغذیه و تیروئید
مصرف کافی پروتئین، کلسیم، منیزیم، ید و ویتامین‌های گروه ب، A و C برای عملکرد صحیح تیروئید ضروری است. برخی داروها و مواد مانند سودوافدرین و کافئین می‌توانند علائم بیماری تیروئید را تشدید کنند.
نکات پایانی
بیماری‌های تیروئید می‌توانند از مشکلات ساده تا شرایط تهدیدکننده زندگی متغیر باشند. تشخیص به موقع و درمان مناسب می‌تواند کیفیت زندگی بیماران را به طور چشمگیری بهبود بخشد. در صورت مشاهده علائم مشکوک، حتماً به پزشک مراجعه کنید.