روش D&C یا گشادکردن و کورتاژ، یک عمل جراحی کوتاه است که برای برداشتن بافت از داخل رحم انجام می‌شود. در این روش، پزشک ابتدا با استفاده از ابزار یا دارو، دهانه رحم را باز می‌کند و سپس با وسیله‌ای به نام کورت، پوشش داخلی رحم را با خراشیدن سطح آن جدا می‌کند. گاهی اوقات به جای کورت، از مکش برای برداشت بافت استفاده می‌شود.
دلایل انجام D&C
این روش به دلایل مختلفی انجام می‌شود، از جمله:
- برداشتن بافت‌های باقی‌مانده در رحم، مثلاً پس از سقط جنین، سقط خودبه‌خودی یا ختم بارداری، یا برای حذف قطعات کوچک جفت پس از زایمان که از بروز عفونت یا خونریزی شدید جلوگیری می‌کند.
- تشخیص یا درمان مشکلاتی مانند فیبروم‌ها، پولیپ‌ها، عدم تعادل هورمونی یا سرطان رحم. نمونه بافت رحم برای بررسی سلول‌های غیرطبیعی زیر میکروسکوپ فرستاده می‌شود.
D&C پس از سقط جنین
در بسیاری از موارد، پس از سقط جنین قبل از هفته دهم بارداری، نیازی به D&C نیست و سقط به صورت طبیعی انجام می‌شود. اما اگر سقط در مراحل بعدی بارداری رخ دهد، احتمال ناقص بودن آن بیشتر است و ممکن است نیاز به D&C باشد. انتخاب انجام یا عدم انجام این روش می‌تواند شخصی باشد و پزشک در صورت وجود شرایط پزشکی خاص یا نگرانی از عوارض احتمالی، آن را توصیه می‌کند.
D&C در پایان بارداری غیرطبیعی
این روش همچنین برای پایان دادن به بارداری‌های غیرطبیعی مانند بارداری مولار (که در آن به جای جفت طبیعی، تومور تشکیل می‌شود) کاربرد دارد.
D&C برای خونریزی‌های غیرطبیعی رحم
خونریزی‌های غیرطبیعی شامل خونریزی پس از یائسگی یا خونریزی‌های نامنظم و شدید است. در این موارد، پزشک ممکن است D&C را برای بررسی دلایل احتمالی مانند فیبروم، پولیپ، عدم تعادل هورمونی یا سرطان انجام دهد.
مراحل انجام D&C
این عمل معمولاً در مطب پزشک، کلینیک سرپایی یا بیمارستان انجام می‌شود و حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه طول می‌کشد. ممکن است تا ۵ ساعت در محل بمانید.
قبل از عمل
پزشک تاریخچه پزشکی کامل شما را می‌گیرد و فرم رضایت‌نامه امضا می‌کنید. باید به پزشک اطلاع دهید اگر باردار هستید، حساسیت یا آلرژی به داروها، ید یا لاتکس دارید، سابقه اختلالات خونریزی یا مصرف داروهای رقیق‌کننده خون دارید. نوع بی‌حسی (عمومی، منطقه‌ای یا موضعی) با توجه به شرایط شما تعیین می‌شود.
در حین عمل
شما به پشت دراز می‌کشید و پاها روی رکاب قرار می‌گیرند. پزشک با وارد کردن اسپکولوم به واژن، دهانه رحم را با گیره نگه می‌دارد و آن را با محلول ضدعفونی تمیز می‌کند. سپس دو مرحله اصلی انجام می‌شود:
- گشادکردن: باز کردن دهانه رحم با استفاده از دارو یا قرار دادن یک میله نازک (لامیناریا) برای نرم و باز شدن آن.
- کورتاژ: خراشیدن پوشش داخلی رحم با کورت (ابزار قاشق‌شکل) و گاهی مکش با کانولا برای برداشتن باقی‌مانده‌ها.
ممکن است در طول عمل کمی گرفتگی یا درد خفیف احساس کنید. نمونه بافت برای آزمایش به آزمایشگاه فرستاده می‌شود. گاهی اوقات همزمان با D&C، پزشک ممکن است هیستروسکوپی (دیدن داخل رحم) یا برداشتن پولیپ یا فیبروم را انجام دهد.
عوارض و مراقبت‌های بعد از D&C
عوارض شایع شامل گرفتگی عضلات و خونریزی خفیف یا لکه‌بینی است. عوارض جدی مانند آسیب به دهانه رحم، سوراخ شدن رحم یا آسیب به مثانه و رگ‌های خونی نادر است. در صورت بروز خونریزی شدید، تب، درد زیاد، حساسیت شکمی یا ترشحات بدبو باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.
در موارد بسیار نادر، ممکن است چسبندگی‌های داخلی رحم (سندرم آشرمن) ایجاد شود که باعث ناباروری و تغییرات قاعدگی می‌شود و نیاز به جراحی دارد.
دوره نقاهت
پس از عمل، نیاز به همراه برای بازگشت به خانه دارید. اگر بی‌هوشی عمومی داشتید، ممکن است کمی گیجی، تهوع و استفراغ داشته باشید. گرفتگی خفیف و لکه‌بینی چند روز ادامه دارد. بهتر است از نوار بهداشتی استفاده کنید و به مدت یک هفته از وارد کردن هر چیزی به واژن خودداری کنید.
معمولاً می‌توانید ظرف ۱ تا ۲ روز به فعالیت‌های روزمره بازگردید. برای ویزیت بعدی و دریافت نتایج آزمایش با پزشک خود هماهنگ کنید.
محدودیت‌ها پس از D&C
برای جلوگیری از عفونت، تا زمانی که پزشک اجازه نداده است، از رابطه جنسی، استفاده از تامپون یا وارد کردن هر چیزی به واژن خودداری کنید. معمولاً بعد از یک هفته می‌توانید رابطه جنسی را از سر بگیرید.
قاعدگی پس از D&C
ممکن است زمان شروع قاعدگی بعدی تغییر کند و زودتر یا دیرتر از موعد معمول رخ دهد، اما معمولاً در ۲ تا ۶ هفته بعد از عمل قاعدگی اتفاق می‌افتد. در صورت وقوع قاعدگی، بهتر است از نوار بهداشتی استفاده کنید.
سؤالات متداول
چرا به D&C نیاز است؟
برای برداشتن بافت اضافی پس از سقط یا ختم بارداری، یا برای تشخیص مشکلات رحم در صورت خونریزی غیرطبیعی.
مدت زمان انجام D&C چقدر است؟
حدود ۱۵ دقیقه، ولی ممکن است چند ساعت در کلینیک بمانید.
آیا D&C دردناک است؟
در حین عمل به دلیل بی‌حسی یا بی‌هوشی دردی احساس نمی‌کنید. پس از آن ممکن است کمی گرفتگی داشته باشید که معمولاً خفیف است.
چه مراقبت‌هایی پس از D&C لازم است؟
استراحت یک یا دو روز، استفاده از داروهای ضدالتهاب یا مسکن در صورت نیاز و پرهیز از وارد کردن هر چیزی به واژن تا اجازه پزشک.