سندرم شوک سمی (TSS) یک بیماری نادر اما جدی است که زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن به سموم تولیدشده توسط باکتری‌ها واکنش نشان می‌دهد. این سموم وارد جریان خون می‌شوند و می‌توانند چندین سیستم بدن را به طور همزمان تحت تأثیر قرار دهند. اگرچه این بیماری می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد، اما با درمان مناسب قابل بهبود است. بنابراین شناخت علائم آن برای تشخیص سریع و درمان به موقع بسیار اهمیت دارد.
علائم سندرم شوک سمی
علائم TSS شبیه به عفونت‌های دیگر است و شامل تورم، تب، قرمزی و احساس ناخوشی عمومی می‌شود. این علائم معمولاً به سرعت، حدود دو روز پس از ورود باکتری به بدن، ظاهر می‌شوند. علائم اصلی عبارتند از:
- تب
- راش پوستی
- فشار خون پایین
- مشکلات یا نارسایی کلیه
- مشکلات یا نارسایی تنفسی
- گیجی و سردرگمی
نوع علائم ممکن است بسته به نوع باکتری ایجادکننده متفاوت باشد. رایج‌ترین باکتری‌های عامل TSS عبارتند از:
- استافیلوکوکوس اورئوس
- استرپتوکوکوس پیوژنز
- کلستریدیوم سردلی (C. sordellii)
علائم سندرم شوک سمی استافیلوکوکی
این نوع بیشتر در زنان دیده می‌شود و گاهی به دلیل استفاده از تامپون‌های فوق‌جذب که باکتری‌ها را برای مدت طولانی در واژن نگه می‌دارند، رخ می‌دهد. همچنین پس از جراحی، زایمان، سوختگی یا تجمع چرک در بدن نیز ممکن است ایجاد شود. علائم شامل:
- تب بالای ۳۸.۹ درجه سانتی‌گراد (۱۰۲ درجه فارنهایت)
- سردرد
- خستگی
- راش قرمز و صاف شبیه آفتاب‌سوختگی در بیشتر بدن
- استفراغ و اسهال
- درد عضلانی
- قرمزی غیرمعمول در دهان، چشم‌ها و واژن
- کبودی
- کاهش میزان ادرار
یک تا دو هفته پس از شروع علائم، ممکن است پوست دست‌ها یا کف پاها به صورت لایه‌ای بریزد.
علائم سندرم شوک سمی استرپتوکوکی
این نوع معمولاً پس از آبله‌مرغان، عفونت پوستی یا در افرادی با سیستم ایمنی ضعیف رخ می‌دهد. اولین علامت اغلب درد شدید و ناگهانی است. سایر علائم عبارتند از:
- فشار خون بسیار پایین
- شوک (کاهش جریان خون به اندام‌ها)
- مشکلات خونریزی
- کبودی
- راش قرمز و صاف شبیه آفتاب‌سوختگی
- مشکل در تنفس
ریزش پوست ممکن است مانند نوع استافیلوکوکی رخ دهد اما همیشه دیده نمی‌شود.
علائم سندرم شوک سمی ناشی از کلستریدیوم سردلی
این نوع عفونت معمولاً در رحم رخ می‌دهد و ممکن است در مصرف‌کنندگان داروهای تزریقی نیز دیده شود. علائم شامل:
- تهوع و استفراغ
- ضعف و خستگی شدید
- علائم شبیه آنفلوآنزا
- درد هنگام لمس شکم
- تورم
- افزایش شمارش گلبول‌های قرمز و سفید
- تپش قلب سریع
بر خلاف انواع دیگر، معمولاً تب ایجاد نمی‌کند.
تشخیص و درمان سندرم شوک سمی
از آنجا که TSS می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد، معمولاً نیاز به بستری در بیمارستان دارد. پزشکان با معاینه و آزمایش خون، نوع باکتری و شدت بیماری را تشخیص می‌دهند و درمان مناسب را آغاز می‌کنند. درمان‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- آنتی‌بیوتیک‌های وریدی برای توقف رشد باکتری‌ها (نوع آنتی‌بیوتیک بستگی به نوع باکتری دارد)
- در موارد شدید، درمان ایمونوگلوبولین برای تقویت سیستم ایمنی
- مایعات وریدی برای جلوگیری از کم‌آبی و شوک
- دارو برای افزایش فشار خون
- دیالیز در صورت نارسایی کلیه
- اکسیژن اضافی یا دستگاه‌های کمک تنفسی
- تزریق خون در صورت نیاز
در صورت وجود وسایل پیشگیری مانند تامپون یا دستگاه‌های ضدبارداری، باید آن‌ها را خارج کرد. همچنین ممکن است نیاز به تمیز کردن زخم‌ها و جراحی برای برداشتن بافت‌های مرده باشد.
راه‌های پیشگیری از سندرم شوک سمی
اگرچه TSS نادر است، اما پس از ابتلا احتمال عود آن افزایش می‌یابد. برای کاهش خطر ابتلا به این بیماری توصیه می‌شود:
- زخم‌ها را تمیز، خشک و پانسمان کنید و پانسمان‌ها را مرتب تعویض کنید.
- در صورت مشاهده علائم عفونت مانند قرمزی، تورم، درد یا تب، سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
- در استفاده از تامپون‌ها، دیافراگم‌ها و اسفنج‌های ضدبارداری دقت کنید، زیرا این وسایل خطر ابتلا به TSS را افزایش می‌دهند.
- اگر قبلاً TSS داشته‌اید یا عفونت باکتریایی شدید داشته‌اید، بهتر است از این وسایل استفاده نکنید.
- تامپون‌ها را با جذب کمترین میزان ممکن انتخاب کنید و هر ۴ تا ۶ ساعت یا بیشتر بسته به شدت خونریزی تعویض کنید.
- در روزهای با خونریزی کم از پد استفاده کنید و در روزهای بدون قاعدگی از تامپون استفاده نکنید.
- جعبه تامپون را در جای خشک و خنک نگه دارید تا از رشد باکتری جلوگیری شود.
- همیشه قبل از گذاشتن یا درآوردن تامپون دست‌ها را بشویید.
در صورت بروز علائم شوک، به ویژه اگر از تامپون یا وسایل مشابه استفاده کرده‌اید یا زخم پوستی دارید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.