آمنوره به حالتی گفته می‌شود که فردی به اندازه کافی سن دارد تا قاعدگی داشته باشد اما پریود نمی‌شود. این وضعیت در برخی مراحل طبیعی زندگی مانند بارداری یا یائسگی رخ می‌دهد اما اگر بدون دلیل مشخصی دوره‌های قاعدگی به طور کامل قطع شود، می‌تواند نشانه‌ای از یک مشکل پزشکی باشد که نیاز به درمان دارد.
انواع آمنوره
آمنوره به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود:
- آمنوره اولیه: زمانی که فرد تا سن ۱۵ سالگی اولین پریود خود را تجربه نکند.
- آمنوره ثانویه: زمانی که فرد قبلاً پریود داشته اما به مدت سه ماه یا بیشتر پریود نشود.
علل آمنوره اولیه
دلایل متعددی می‌تواند باعث عدم شروع قاعدگی تا سن ۱۵ سالگی شود که اغلب به مشکلات هورمونی یا ناهنجاری‌های دستگاه تولیدمثل مربوط می‌شود. برخی از این علل عبارتند از:
- اختلالات تخمدان که عملکرد آن‌ها را مختل می‌کند.
- مشکلات مغزی یا نخاعی که سیگنال‌های هورمونی لازم برای قاعدگی را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
- اختلالات غده هیپوفیز که کنترل هورمون‌های مرتبط با قاعدگی را بر عهده دارد.
- اختلافات ساختاری در رحم، واژن یا سایر اندام‌های جنسی زنانه که مانع قاعدگی می‌شوند.
- برخی بیماری‌های ژنتیکی مانند سندرم ترنر یا حساسیت به آندروژن که باعث عدم پاسخ بدن به هورمون‌ها می‌شوند.
علل آمنوره ثانویه
آمنوره ثانویه معمولاً به دلایل زیر رخ می‌دهد:
- بارداری و شیردهی
- دوران پیش از یائسگی و یائسگی
- استفاده طولانی‌مدت از روش‌های جلوگیری از بارداری مانند تزریق، ایمپلنت یا دستگاه داخل رحمی
- استرس، تغذیه نامناسب، کاهش وزن شدید یا چاقی
- داروهای خاص مانند ضدافسردگی‌ها، داروهای فشار خون و داروهای آلرژی
- بیماری‌های مزمن، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک، اختلالات تیروئید و تومورهای نادر تخمدان یا مغز
- درمان‌های شیمی‌درمانی و پرتودرمانی
- زخم‌های رحمی یا برداشتن رحم و تخمدان‌ها
آمنوره پس از قطع قرص‌های ضدبارداری
گاهی پس از قطع مصرف مداوم قرص‌های ضدبارداری، پریود به مدت چند ماه قطع می‌شود که به آن آمنوره پس از قرص گفته می‌شود. این به دلیل اختلال در چرخه طبیعی هورمونی بدن است و معمولاً با گذشت زمان بهبود می‌یابد.
علائم همراه با آمنوره
علاوه بر قطع قاعدگی، ممکن است علائم دیگری بسته به علت آمنوره مشاهده شود، از جمله:
- رشد موهای زائد بدن
- آکنه
- ریزش یا نازک شدن مو
- سردرد
- رشد کند سینه‌ها
- ترشح شیری از سینه‌ها
- تغییرات بینایی
- عدم تخمک‌گذاری
آمنوره هیپوتالاموسی
آمنوره هیپوتالاموسی زمانی رخ می‌دهد که بخشی از مغز به نام هیپوتالاموس به دلایلی مانند ورزش شدید، استرس، تغذیه ناکافی یا اختلالات خوردن، نتواند هورمون‌های لازم برای قاعدگی را کنترل کند. این نوع آمنوره در زنان ۱۸ تا ۴۴ سال شایع است و می‌تواند منجر به کاهش استروژن و مشکلاتی مانند افسردگی، کلسترول بالا، پوکی استخوان و ناباروری شود.
تشخیص آمنوره
برای تشخیص علت آمنوره، پزشک تاریخچه پزشکی، عادات زندگی و علائم بیمار را بررسی می‌کند و آزمایش‌های مختلفی از جمله آزمایش خون برای اندازه‌گیری هورمون‌ها، تصویربرداری از اندام‌های تولیدمثل و تست‌های ژنتیکی را انجام می‌دهد. همچنین ممکن است آزمایش‌های چالش هورمونی و هیستروسکوپی برای بررسی داخل رحم انجام شود.
عوامل خطر آمنوره
برخی عوامل می‌توانند احتمال بروز آمنوره را افزایش دهند، مانند:
- سابقه خانوادگی یائسگی زودرس یا قطع قاعدگی
- عملیات جراحی روی رحم یا تخمدان‌ها
- اختلافات ساختاری دستگاه تولیدمثل
- فعالیت بدنی شدید و ورزش حرفه‌ای
- اختلالات وزن، چه کم‌وزنی و چه چاقی
- استرس و اختلالات خوردن
- بارداری، شیردهی، یائسگی و استفاده از روش‌های هورمونی جلوگیری از بارداری
- برخی داروها و درمان‌های سرطان
درمان آمنوره
درمان آمنوره بستگی به علت آن دارد. ممکن است هورمون‌درمانی، داروهای مخصوص تیروئید یا هیپوفیز، جراحی برای اصلاح ناهنجاری‌های ساختاری و مدیریت استرس و تغذیه مناسب توصیه شود. همکاری بیمار در پیگیری تغییرات چرخه قاعدگی و علائم، نقش مهمی در موفقیت درمان دارد.
عوارض آمنوره
اگر آمنوره درمان نشود، ممکن است مشکلاتی مانند ناباروری، پوکی استخوان، بیماری‌های قلبی، مشکلات روانی، درد لگن و افزایش خطر سرطان رحم به دلیل ضخامت بیش از حد پوشش داخلی رحم ایجاد شود.
نتیجه‌گیری
آمنوره به معنای قطع قاعدگی در سنی است که انتظار می‌رود پریود وجود داشته باشد. اگر بیش از سه ماه پریود نشدید یا تا ۱۵ سالگی پریود نشده‌اید، حتماً به پزشک مراجعه کنید تا علت بررسی و درمان مناسب انجام شود.