بیماری چشمی تیروئید که به نام بیماری چشمی گریوز نیز شناخته می‌شود، یک بیماری خودایمنی است که باعث التهاب بافت‌های پشت چشم می‌شود. تقریباً یک چهارم افراد مبتلا به بیماری گریوز به این عارضه دچار می‌شوند. در این بیماری، سیستم ایمنی به اشتباه به عضلات و چربی‌های اطراف چشم حمله می‌کند که می‌تواند منجر به درد، احساس خشکی یا شن در چشم و دوبینی شود.
مراحل بیماری چشمی تیروئید
این بیماری دو مرحله دارد: مرحله فعال که التهاب و تورم رخ می‌دهد و ممکن است بین ۲ ماه تا ۲ سال طول بکشد، و مرحله غیر فعال که بیماری پیشرفت نمی‌کند اما علائمی مانند بیرون زدگی چشم‌ها و دوبینی ممکن است باقی بماند.
علل بیماری گریوز و چشمی تیروئید
در بیماری گریوز، سیستم ایمنی آنتی‌بادی‌هایی تولید می‌کند که به غده تیروئید حمله کرده و باعث بزرگ شدن آن و تولید بیش از حد هورمون تیروئید می‌شوند. این وضعیت به نام پرکاری تیروئید شناخته می‌شود و علائمی مانند کاهش وزن، تپش قلب سریع، فشار خون بالا و تغییرات خلقی ایجاد می‌کند. همچنین این آنتی‌بادی‌ها می‌توانند به چربی و عضلات اطراف چشم آسیب برسانند و باعث قرمزی، تورم و بیرون زدگی چشم‌ها شوند.
عوامل ژنتیکی و سیگار کشیدن از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به این بیماری هستند. افراد سیگاری دو برابر بیشتر در معرض بیماری چشمی تیروئید قرار دارند.
علائم بیماری چشمی تیروئید
علائم ممکن است قبل، همزمان یا بعد از تشخیص بیماری گریوز ظاهر شوند و شدت آنها ارتباطی با شدت پرکاری تیروئید ندارد. از جمله علائم شایع می‌توان به:
- احساس خشکی یا شن در چشم
- قرمزی سفیدی چشم
- درد هنگام حرکت چشم
- اشک‌ریزی یا خشکی چشم
- تورم پلک‌ها
- دوبینی
البته از دست دادن دائمی بینایی بسیار نادر است.
روش‌های تشخیص
پزشک ممکن است معاینه چشم، اندازه‌گیری فشار چشم، تست‌های بینایی و رنگ، و آزمایش خون برای اندازه‌گیری هورمون‌ها و آنتی‌بادی‌ها را انجام دهد. همچنین تصویربرداری‌هایی مانند سی‌تی‌اسکن و ام‌آر‌آی برای بررسی عضلات و بافت‌های پشت چشم کاربرد دارد.
سوالاتی که باید از پزشک بپرسید
- چه آزمایش‌های پیگیری برای بررسی چشم‌ها لازم است؟
- چه متخصصانی باید مرا ویزیت کنند؟
- چه روش‌های درمانی پیشنهاد می‌کنید و عوارض آنها چیست؟
- چگونه بیماری روی زندگی روزمره من تاثیر می‌گذارد؟
- چه زمانی باید با شما تماس بگیرم؟
- چه حمایت‌هایی برای این بیماری وجود دارد؟
روش‌های درمانی
مدیریت بیماری توسط پزشک عمومی یا متخصص غدد انجام می‌شود و هدف کاهش تورم و محافظت از چشم‌هاست. درمان‌ها شامل:
- عینک منشوری برای اصلاح دوبینی
- داروی تزریقی تپزا (Tepezza) که با مهار آنتی‌بادی‌های مهاجم، تورم و بیرون زدگی چشم را کاهش می‌دهد. عوارض شایع آن شامل اسپاسم عضلانی، تهوع، ریزش مو، اسهال، خستگی و افزایش قند خون است.
- داروی لوموا (Lumvoa) که برای درمان بیماری فعال و مزمن تایید شده و با هدف قرار دادن گیرنده فاکتور رشد انسولین مانند، فعالیت بیماری را کاهش می‌دهد. عوارض شایع شامل مشکلات شنوایی شدید، بیماری التهابی روده، گرفتگی عضلات، سردرد، افزایش قند خون، خستگی، اسهال، تهوع و فشار خون بالا است.
- کورتیکواستروئیدها مانند پردنیزون برای کاهش تورم و درمان دوبینی، که معمولاً به مدت کوتاه تجویز می‌شوند به دلیل عوارضی مانند احتباس مایعات، فشار خون بالا، تغییرات خلقی و افزایش وزن.
- رادیوتراپی برای کاهش تورم و تسکین دوبینی، که محدود به دو بار در طول عمر است و ممکن است باعث خشکی چشم و کمی افزایش خطر سرطان شود.
- جراحی‌های مختلف شامل جراحی پلک برای کمک به بسته شدن کامل چشم‌ها، جراحی عضلات چشم برای اصلاح دوبینی و جراحی دکمپرشن اربیتال برای کاهش فشار و بازگرداندن چشم‌ها به موقعیت طبیعی.
مراقبت‌های خانگی
- استفاده از کمپرس سرد برای کاهش درد و التهاب
- قطره‌های مرطوب‌کننده چشم برای کاهش خشکی و سوزش
- استفاده از ژل یا پمادهای مرطوب‌کننده قبل از خواب
- استفاده از عینک آفتابی برای محافظت در برابر نور خورشید و باد
- خوابیدن با سر بالاتر برای کاهش تورم
- پوشاندن چشم‌ها با نوار چسب یا محافظ در صورت بسته نشدن کامل پلک‌ها
انتظارات و حمایت‌های لازم
بیشتر علائم بیماری قابل درمان هستند ولی کنترل کامل آن ممکن است ۲ تا ۳ سال طول بکشد. پزشک چشم شما را به طور منظم پیگیری خواهد کرد و در صورت بروز علائم جدید باید به او اطلاع دهید. ترک سیگار می‌تواند شدت بیماری را کاهش دهد و اثربخشی درمان را افزایش دهد.
از آنجا که بیماری چشمی تیروئید می‌تواند بر ظاهر و بینایی تاثیر بگذارد، حمایت روانی و اجتماعی اهمیت زیادی دارد. صحبت با خانواده و دوستان، مراجعه به روانشناس در صورت افسردگی و شرکت در گروه‌های حمایتی مانند بنیاد بیماری گریوز می‌تواند به بهبود کیفیت زندگی کمک کند.