سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) که اکنون با نام سندرم تخمدان پلی‌اندوکرین متابولیک (PMOS) شناخته می‌شود، یک اختلال هورمونی شایع است که می‌تواند باعث مشکلاتی در قاعدگی، باروری، وزن و پوست شود. این نام جدید به بهبود تشخیص و درمان این بیماری پیچیده کمک می‌کند، چرا که بسیاری از مبتلایان به این بیماری، کیست تخمدان ندارند.
PCOS می‌تواند خطر ابتلا به بیماری‌های دیگری مانند دیابت نوع ۲ را افزایش دهد. بنابراین تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد تا درمان هرچه سریع‌تر آغاز شود.
مراحل تشخیص PCOS
هیچ آزمایش واحدی برای تأیید قطعی PCOS وجود ندارد. پزشک با پرسش درباره علائم، معاینه فیزیکی و انجام آزمایش‌های خون، به تشخیص این بیماری می‌پردازد.
سؤالات پزشک
پزشک درباره تمام علائم و نشانه‌ها از جمله مشکلات قاعدگی، تغییرات وزن و سایر نگرانی‌ها سوال می‌کند. همچنین ممکن است درباره سابقه خانوادگی مانند ابتلای مادر یا خواهر به PCOS یا مشکلات باروری پرسیده شود، چون این بیماری اغلب ارثی است.
اگر حداقل دو مورد از این علائم وجود داشته باشد، احتمال تشخیص PCOS افزایش می‌یابد:
- قاعدگی نامنظم
- سطوح بالاتر هورمون‌های مردانه (آندروژن‌ها) که ممکن است در آزمایش خون یا علائمی مانند آکنه، ریزش موی الگوی مردانه یا رشد موی اضافی در صورت و بدن دیده شود
- وجود کیست در تخمدان‌ها که با سونوگرافی قابل مشاهده است
معاینات فیزیکی
پزشک ممکن است فشار خون، شاخص توده بدنی (BMI) و اندازه دور کمر را اندازه‌گیری کند. همچنین پوست برای بررسی رشد موی اضافی، آکنه و تغییر رنگ بررسی می‌شود که همه این‌ها می‌توانند نشانه‌های PCOS باشند.
معاینه لگن مشابه معاینات معمول است و پزشک نواحی واژن، دهانه رحم، رحم، لوله‌های فالوپ، تخمدان‌ها و رکتوم را لمس و بررسی می‌کند تا هرگونه ناهنجاری را تشخیص دهد.
سونوگرافی لگن با قرار دادن دستگاهی کوتاه در واژن انجام می‌شود تا تصویر تخمدان‌ها و ضخامت پوشش داخلی رحم بررسی شود. ضخامت غیرطبیعی پوشش رحم می‌تواند ناشی از نامنظمی قاعدگی باشد. تخمدان‌ها در PCOS ممکن است ۱.۵ تا ۳ برابر بزرگ‌تر از حالت عادی باشند و این تغییرات در حدود ۹۰ درصد بیماران با سونوگرافی قابل مشاهده است.
آزمایش‌های تشخیصی
آزمایش‌های خون معمولاً برای تشخیص ضروری نیستند اما می‌توانند تصویر دقیق‌تری از وضعیت هورمونی بدن ارائه دهند. در این آزمایش‌ها سطح هورمون‌های زیر اندازه‌گیری می‌شود:
- هورمون محرک فولیکول (FSH): ممکن است پایین‌تر یا طبیعی باشد.
- هورمون لوتئینه‌کننده (LH): ممکن است بالاتر از حد معمول باشد.
- تستوسترون: هورمونی که در زنان مبتلا به PCOS معمولاً افزایش دارد.
- استروژن‌ها: ممکن است طبیعی یا بالا باشند.
- گلوبولین متصل به هورمون‌های جنسی (SHBG): معمولاً پایین‌تر از حد نرمال است.
- آندروستن‌دیون: ممکن است بالاتر از حد معمول باشد.
علاوه بر این، آزمایش‌هایی مانند هورمون گنادوتروپین جفتی انسانی (hCG) برای تشخیص بارداری و هورمون ضد مولرین (AMH) برای ارزیابی عملکرد تخمدان و تخمین زمان یائسگی ممکن است انجام شود. سطح AMH در PCOS معمولاً بالاتر است.
پزشک ممکن است آزمایش‌های بیشتری برای رد سایر بیماری‌هایی که علائمی مشابه PCOS دارند، مانند مشکلات تیروئید، تومورها و هیپرپلازی (تکثیر سلولی غیرطبیعی) تجویز کند.
اقدامات پس از تشخیص PCOS
پس از تشخیص، ممکن است آزمایش‌های قند خون و چربی خون انجام شود تا سلامت کلی و احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی و دیابت بررسی شود. این آزمایش‌ها شامل:
| آزمایش | هدف |
|---|---|
| پروفایل لیپید | بررسی کلسترول و تری‌گلیسیرید برای ارزیابی خطر بیماری قلبی |
| آزمایش گلوکز | تشخیص دیابت که بیش از نیمی از مبتلایان به PCOS را تحت تأثیر قرار می‌دهد |
| آزمایش انسولین | بررسی مقاومت به انسولین که می‌تواند منجر به دیابت شود |
پزشک با شما همکاری می‌کند تا برنامه‌ای برای مدیریت علائم و حفظ سلامت کلی تنظیم کند.
سؤالات متداول درباره تشخیص PCOS
آیا افراد مبتلا به PCOS می‌توانند باردار شوند؟
بله، اگرچه PCOS ممکن است باروری را دشوارتر کند، اما با برنامه‌ریزی و درمان مناسب، امکان بارداری وجود دارد.
چگونه می‌توانم در خانه علائم PCOS را تشخیص دهم؟
تنها پزشک می‌تواند تشخیص قطعی دهد، اما علائمی مانند آکنه، ریزش مو، رشد موی اضافی در صورت و بدن، تکه‌های تیره پوست به ویژه در نواحی زیر بغل، بین پاها، زیر سینه‌ها یا گردن ممکن است نشانه‌هایی از PCOS باشند. در صورت مشاهده این علائم، بهتر است به پزشک مراجعه کنید.